Δευτέρα, 30 Νοεμβρίου 2015

Δ. Νανόπουλος: Για μένα μια εξίσωση είναι πιο ωραία από ένα έργο τέχνης

Τη ζωή του «Στον τρίτο βράχο από τον Ηλιο», δηλαδή στη Γη, περιγράφει ο θεωρητικός φυσικός ∆ηµήτρης Νανόπουλος στο νέο του βιβλίο. Μια ζωή που µέσα σε 67 χρόνια «χώρεσε» τη γενέτειρά του Ελλάδα, την Αγγλία, τη Γενεύη και τις ΗΠΑ. Στην Ελλάδα πρωτοαγάπησε τη Φυσική, στην Αγγλία σπούδασε στο Πανεπιστήµιο του Sussex, στη Γενεύη εργάστηκε στο CERN, στις ΗΠΑ είναι εδώ και 30 χρόνια καθηγητής στο Πανεπιστήµιο Texas A & M. Είναι ένας από τους ελάχιστους εν ζωή Ελληνες που αποδεδειγµένα έβαλαν ένα λιθαράκι για την καλύτερη κατανόηση του σύµπαντος. Η διάσηµη εργασία του για τις φαινοµενολογικές ιδιότητες του µποζονίου Higgs µνηµονεύτηκε από τον ίδιο τον Peter Higgs κατά την οµιλία αποδοχής του βραβείου Νοµπέλ το 2013. Η τροχιά του, λοιπόν, ήταν «επιστηµονικά κοσµοπολίτικη» και η εµπειρία του έχει ενδιαφέρον και ίσως και κάποια χρησιµότητα για τις επόµενες γενιές. Η συνάντησή µας έγινε στο γραφείο του στην Ακαδηµία Αθηνών, όπου διατελεί πρόεδρος έως τα τέλη του 2015, οπότε και θα επιστρέψει στο Τέξας.

Ποιο µπορεί να είναι το νόηµα της ζωής, εάν, όπως φαίνεται να αποδεικνύεται από τη Φυσική, ερχόµαστε από το τίποτα και καταλήγουµε στο τίποτα; 
Το νόηµα είναι αυτό που προσπαθούµε εµείς να δώσουµε στη ζωή µας. Αλλά, όπως έλεγε ο Αλµπέρ Καµί, τη στιγµή που πάµε να της δώσουµε νόηµα γεννιέται το παράλογο.

Πώς µπορεί να ζει κανείς µε το παράλογο;
 Πρέπει να το πάρουµε απόφαση. Είµαστε πολύ τυχεροί που υπάρχουµε, οπότε πρέπει ο καθένας µας να εκµεταλλευτεί αυτή την τύχη και να το ευχαριστηθεί. Είναι νοµίζω τραγικό να αφήνουµε τη ζωή µας να περνάει χωρίς νόηµα, εάν λάβουµε υπ’ όψιν µας ότι η πιθανότητα του να υπάρξουµε είναι σχεδόν µηδενική. Φανταστείτε ότι, για να υπάρξουµε εµείς, έχουν βρεθεί µαζί όλοι οι πρόγονοί µας και στο τέλος οι γονείς µας, µία συγκεκριµένη ώρα και ηµέρα.

Εάν όµως κάποιος πραγµατικά υποφέρει σε αυτήν τη ζωή, γιατί να µην αυτοκτονήσει επιστρέφοντας στο τίποτα; 
Ε, όχι! Η ζωή είναι γλυκιά. Και είναι ξεκάθαρο πως ο φόβος του θανάτου αποτελεί διαχρονικά κινητήρια δύναµη.

Πόσο σίγουρος είστε ότι έχουµε πραγµατικά κατανοήσει το πώς δηµιουργήθηκε ο κόσµος;
  Ηδη από το 600 π.Χ. ο Ηράκλειτος έλεγε ότι αυτόν τον κόσµο δεν τον έχει φτιάξει ούτε χέρι Θεού ούτε χέρι ανθρώπου, αλλά ότι υπάρχει, υπήρχε και θα υπάρχει. Τα τελευταία 20 χρόνια έχει γίνει απίστευτη πρόοδος µε τα δορυφορικά τηλεσκόπια και πειραµατικά στο CERN, και έχουµε φτάσει να έχουµε πάνω στο τραπέζι µοντέλα που ξεκινούν από την αρχή έως το τέλος του σύµπαντος. Είναι ένα πλαίσιο, µέσα στο οποίο µπορούµε να συζητάµε σοβαρά και να µη µας... πετάνε ντοµάτες.

Πότε θα επαληθευτούν τα µοντέλα σας;
 ∆εν µπορώ να γνωρίζω. Μπορεί και αύριο το πρωί.

Το µυστήριο της ζωής είναι, λοιπόν, µια εξίσωση;
 Ο Γαλιλαίος έλεγε ότι το βιβλίο της φύσης είναι γραµµένο µαθηµατικά και πιστεύω ότι ο κόσµος θα άλλαζε προς το καλύτερο εάν όλοι µπορούσαν να συνειδητοποιήσουν τι λένε αυτές οι ρηµάδες οι εξισώσεις. Για µένα µια εξίσωση είναι πιο ωραία από ένα έργο τέχνης ή ένα ωραίο τοπίο. ∆εν εννοώ αισθητικά, αλλά το τι εκφράζει από πίσω.

Πώς θα άλλαζε ο κόσµος εάν όλοι καταλαβαίναµε καλύτερα τους νόµους της Φυσικής;
 Θα άλλαζε ο εσωτερικός µας κώδικας ηθικής. Και δεν αναφέροµαι στις θρησκείες ούτε έχω κάποια διάθεση αντιπαράθεσης.

∆εν θα γινόµασταν όλοι αµοραλιστές χωρίς το φόβο του Θεού; 
Τουλάχιστον θα ξέραµε την αλήθεια. ∆εν µπορεί να ζούµε στον 20ό αιώνα και κάποιοι να επιλέγουν να παραµένουν πνευµατικά τυφλοί και κωφάλαλοι.

Εχετε δει πολλούς πνευµατικά τυφλούς και κωφάλαλους στην Ελλάδα;
 Α... Είµαστε εντελώς στον κόσµο µας.

Tο Higgs ήταν η κορύφωση της καριέρας σας ή ακολούθησαν και άλλες ανακαλύψεις; 
∆εν θέλω να το κάνω σαν τον Χατζιδάκι µε «τα Παιδιά του Πειραιά» ή σαν τον φίλο µου τον Μούτση, που όταν ακούει την «Ελευσίνα» τραβάει πιστόλι. Αλλά η οµάδα µου έχει συνεισφέρει και στις ενοποιηµένες θεωρίες και τώρα προτείνουµε ένα νέο µοντέλο για το σύµπαν.

Σηµαίνει κάτι για εσάς το ότι συνεισφέρατε στην επιστήµη σας; 
Σηµαίνει κάτι όταν, κατά κάποιον τρόπο, αφήνεις το στίγµα σου ότι πέρασες από εδώ και έκανες κάτι.

Και όσοι δεν αφήνουµε το στίγµα µας; 

Ο καθένας αφήνει κάτι στον δικό του κόσµο. Αλλά ας µην ξεχνάµε ότι όλοι είµαστε µια δεξαµενή γενετικού υλικού και, µέσα από αυτή την ποικιλοµορφία, συµβάλλουµε ώστε να πετάγονται κατά καιρούς ένας Ντα Βίντσι ή ένας Μότσαρτ, που κάνουν τον κόσµο να πάει µπροστά.

Με την κατά πολλούς «αραχνιασµένη» Ακαδηµία Αθηνών γιατί µπλέξατε; 
Εκλέχτηκα µέλος για πρώτη φορά το ’97, διότι ήθελα να έχω µια επαφή µε την Ελλάδα. Και φέτος, ως πρόεδρος, προσπάθησα να κάνω ένα άνοιγµα στον κόσµο. Τον Ιούλιο έγινε για πρώτη φορά, στα 90 χρόνια της, εκδήλωση στον κήπο της Ακαδηµίας. Ο καθένας ό,τι µπορεί κάνει.

Είναι αλήθεια ότι το 1998 δεν σας εξέλεξαν καθηγητή στο Τµήµα Φυσικής του Πανεπιστηµίου Αθηνών;
 Ναι. Παρόλο που είχα ήδη εκλεγεί ακαδηµαϊκός. Αυτά µόνο στην Ελλάδα συµβαίνουν. Είναι αυτός ο φθόνος που µας έχει καταστρέψει.

Αρα η επιστήµη δεν προχωράει στην Ελλάδα από νοοτροπία;
 Αυτό πιστεύω και γι’ αυτό διαπρέπουµε όταν πηγαίνουµε έξω και βρίσκουµε ένα ωραίο περιβάλλον, που µας επιτρέπει να αφοσιωθούµε στη δουλειά µας χωρίς να έχουµε ανάγκη τους διαδρόµους. Ο κόσµος δεν µπορεί να καταλάβει τι γίνεται στα πανεπιστήµια - είναι πολύ πιο άµεσο όταν τσακώνονται δύο τραγουδιστές ή βρίζονται δύο πολιτικοί. Γι’ αυτό δίνω συνεντεύξεις και γι’ αυτό έγραψα και το βιβλίο. Για να δει ο κόσµος πώς δουλεύει η επιστήµη, ακαλλώπιστη.

Το Νοµπέλ σάς λείπει πολύ ή λίγο;
 Θα ήταν ευχάριστο, αλλά δεν είναι σκοπός ζωής. Η ευχαρίστηση που σου προσφέρει η ανακάλυψη ή, απλώς, και η ασχολία µε ένα τέτοιο βαθύ θέµα είναι άπειρη. Εγώ ακόµη και χθες το βράδυ σκιζόµουν πάνω από µια εργασία σαν φοιτητής µέχρι τα µεσάνυχτα. Ε, δεν το έκανα για να πάρω κάποιο βραβείο. Ετσι µου βγαίνει.

Θα ήσασταν λιγότερο δηµιουργικός εάν είχατε κάνει παιδιά;
  Οσο µεγαλώνουµε το συζητάµε πολλές φορές αυτό το θέµα µε τη Μυρτώ και έχουµε καταλήξει στο συµπέρασµα ότι η ζωή µας σίγουρα δεν θα ήταν η ίδια. ∆εν µπορείς να τρελάνεις ένα παιδάκι τρεις µήνες στη Γενεύη και µετά στην Αµερική και από εδώ και από εκεί, όπως ζήσαµε εµείς. Αλλά και το να µην αφήνεις παιδιά πίσω σου, πάλι, είναι δύσκολο.

Αλέξης Τσίπρας: Ο Ελληνάρας μέσα σου που πρέπει να εξοντώσεις

Ο Αλέξης Τσίπρας αποτελεί την υπερήφανη ενσάρκωση των πιο παθογενών χαρακτηριστικών του νεοέλληνα. Είναι ένα ημιμαθές άτομο που ανδρώθηκε στον κομματικό σωλήνα, δεν χρειάστηκε να δουλέψει ποτέ στη ζωή του, δεν κουράστηκε για τίποτα, δεν πάλεψε για τίποτα, δεν κατέκτησε τίποτα· απλώς θήτευσε στο κατηχητικό της παράταξης, γαλουχήθηκε με τα δόγματα και τον φανατισμό της κλίκας του, και όταν έφτασε η ώρα του, αναδείχθηκε ως αρχηγός της. Την ώρα που άλλοι σπούδαζαν, ξανασπούδαζαν, ταξίδευαν, δούλευαν, έστηναν δουλειές, αποτύγχαναν, ξαναπροσπαθούσαν, πετύχαιναν, μοχθούσαν, αμφισβητούσαν, εξελίσσονταν, και προσέθεταν με χίλια ζόρια και βιώματα ο καθένας το δικό του λιθαράκι στην πραγματική ζωή, ο Αλέξης Τσίπρας μεγάλωνε εκπροσωπώντας την πιο κλισέ εκδοχή του αδρανούς παρασίτου: Ήταν ο παρατεταμένα έφηβος ιδεαλιστής που, να μωρέ, θα έκανε πολλά πράγματα αν ο κόσμος ήταν ιδανικός, αλλά δυστυχώς, επειδή δεν είναι και μέχρι να γίνει τέτοιος, θα πορεύεται με τον μόνο τρόπο που θεωρεί αποδεκτό η κουλτούρα της παράταξης. Συγκεντρώσεις, συλλαλητήρια, αφισοκολλήσεις, καταληψούλες, κηρύγματα. Μέχρι που του έλαχε να μας κυβερνήσει. Οπότε και αποφάσισε να μας δείξει πώς γίνονται όλα εκείνα για τα οποία ο ίδιος δεν έχει ιδέα, και για τα οποία άλλοι έχουν φτύσει αίμα όσο εκείνος κοιμόταν.

Από μόνη της η ιδέα του να κυβερνηθεί ένα σύγχρονο ευρωπαϊκό κράτος από έναν αριστερό κρατιστή που εχθρεύεται τον καπιταλισμό και διακατέχεται από ιδεολογικά ταμπού προηγούμενων αιώνων, είναι αστεία, αντιφατική και προβληματική. Η επίδοση του Αλέξη Τσίπρα ως πρωθυπουργού ήταν προδιαγεγραμμένη, λοιπόν, και κάθε νοήμων άνθρωπος μπορούσε εύκολα να προβλέψει πόσο καταστροφική θα ήταν, όποια στρατηγική κι αν ακολουθούσε ο πρώτος. Είτε, δηλαδή, παρέμενε πιστός στα βλακώδη ακροαριστερά του φρονήματα είτε πραγματοποιούσε την αναμενόμενη κωλοτούμπα ενώπιον της αμείλικτης πραγματικότητας είτε έκανε και τα δύο (όπως και συνέβη), ήταν προφανές εξαρχής ότι θα αποτύγχανε. Γιατί, αφενός, ο σοσιαλιστικός μετασχηματισμός μιας μοσχαναθρεμμένης καπιταλιστικής κοινωνίας είναι αδύνατος (ούτε ο λαός τον θέλει ούτε ο Τσίπρας ήταν σε θέση να τον πετύχει) και, αφετέρου, η επίτευξη της οικονομικής ευημερίας ενός οποιουδήποτε καπιταλιστικού κράτους δεν γίνεται να περατωθεί με επικεφαλής ένα πρόσωπο με το έλλειμμα γνώσης, ικανότητας, εμπειρίας και πρόθεσης του Τσίπρα.
Με την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ, η χώρα χαράμισε εφτά μήνες για να αποδειχθεί το αυταπόδεικτο, για να εμπεδωθεί το προφανές, για να επαληθευτεί ένα μαθηματικό σχήμα – δεδομένο εξαρχής: Η πρόσθεση μηδενικών θα κάνει πάντοτε μηδέν, όσα κι αν είναι τα μηδενικά. Τα μήλα δεν κάνουν πορτοκαλάδες, τα πορτοκάλια δεν κάνουν μηλόπιτες, η αρρώστια δεν θεραπεύεται από τον γιατρό που αρνείται την ύπαρξή της.

Ουσιαστικά, τους τελευταίους μήνες παρακολουθήσαμε το ντροπιαστικό θέαμα μιας σουρεαλιστικής μεταμόρφωσης, την πρόσκρουση ενός μπανάλ κομματικού παράγοντα στην άβολη πραγματικότητα, με την οποία ο κόσμος κανονικά εξοικειώνεται γύρω στα 16. Γίναμε όλοι μάρτυρες της όψιμης ενηλικίωσης του Αλέξη Τσίπρα, πληρώσαμε για να πειστεί με βιωματικό τρόπο ένας σαραντάχρονος άντρας ότι ο καπιταλισμός δεν ανατρέπεται, ότι τα χρέη απαιτούνται ακόμα κι απ’ τους ευγενικότερους δανειστές κι ότι ο κόσμος δεν είναι αγγελικά πλασμένος. Στοιχειώδη πράγματα, αστείες καταστάσεις, το θέατρο του παραλόγου. Ένα παιδάκι του ανέξοδου φοιτητικού συνδικαλισμού μετέβη από το πεδίο των φαντασιώσεων στην απτή πολιτική μάχη, εκεί όπου οι εκ του ασφαλούς φιλοσοφικές ενατενίσεις είναι απλές ονειρώξεις, και τα ’χασε. Κατατρόμαξε. Αντίκρισε για πρώτη φορά την αλήθεια χωρίς τα βολικά θεωρητικά φτιασιδώματα με τα οποία συνήθιζε να την περιβάλλει ως τζάμπα μάγκας σε όλη του τη ζωή, και έπαθε αμόκ. Ο πρωθυπουργός της χώρας ως ανίδεος intern που μαθαίνει σιγά σιγά τη ζωή.

Αυτό, όμως, που ζήσαμε όλοι με προσωπικό κόστος, ο καταποντισμός, δηλαδή, της αγοράς και της οικονομίας, και η βύθιση της χώρας σε απύθμενα βάθη παρακμής, δεν ήταν απλώς “το ξεβράκωμα” του Τσίπρα, όπως λένε πολλοί. Ο Τσίπρας απέτυχε παταγωδώς, αλλά αυτό που άφησε πίσω του είναι κάτι πολύ μεγαλύτερο από προσωπική του αποτυχία, κάτι πολύ σημαντικότερο από τον ίδιο. Ο βόρβορος του Τσίπρα είναι ένα πανίσχυρο και ειρωνικό κοινωνικό σύμβολο, απεικονίζει ρεαλιστικότατα τη ματαίωση της νοοτροπίας που αυτός πρεσβεύει και επιχειρεί να διαιωνίσει, με την οποία όμως έμαθαν να ζουν, να μεγαλώνουν, να αναπαράγονται και να πεθαίνουν εκατομμύρια Έλληνες. Το φιάσκο της πρωθυπουργίας του είναι η επιβεβαίωση της ακυρότητας του νεοελληνικού ονείρου, του οποίου γνήσιο τέκνο ήταν και ο ίδιος ο Αλέξης Τσίπρας: Ενός ονείρου που θέλει τον λαό υποταγμένο σε ένα τεράστιο και δυσκίνητο κράτος που τρώει τις σάρκες του, και παράλληλα απομυζά όσους παράγουν πλούτο έξω από αυτό. Ένα ολόκληρο κοινωνικοοικονομικό μοντέλο, η κρατούσα φιλοσοφία ζωής στην Ελλάδα καίγεται αυτή τη στιγμή μαζί με την πολιτική οντότητα του Τσίπρα, ανεξάρτητα απ’ το πώς πουλάει ο ίδιος τον εαυτό του ή πώς τον βλέπει ο καθένας μας: ως προσάναμμα ή αποκαΐδι. Στο τέλος η φωτιά θα κάψει τα πάντα και τους πάντες, αν η κατάσταση δεν ανατραπεί εγκαίρως.

Η φρίκη της ερασιτεχνικής πολιτικής Τσίπρα δεν έχει αποκαλυφθεί ακόμα σε όλο της το μεγαλείο, πρώτον επειδή ενέσκηψε σε νεκρή περίοδο και άρα παραμένει σε μεγάλο βαθμό λανθάνουσα, δεύτερον επειδή εξακολουθεί να αντισταθμίζεται από την απέχθεια του κόσμου για τους προκατόχους του πρωθυπουργού. Παράλληλα, η διάσπαση του κόμματός του διασκεδάζει τις εντυπώσεις (ήρωας ή προδότης; – το σήριαλ μαγνητίζει την προσοχή των εκλογέων για να αποτρέψει τη στροφή της προς την οικονομία), κι έτσι ελάχιστοι έχουν, μέχρι στιγμής, καταλάβει ότι έρχεται η ώρα που θα πληρώσουμε αδρά την τοποθέτηση ενός παιδιού στο τιμόνι.

Η παρακαταθήκη και το όραμα του Τσίπρα, ωστόσο, θα μείνουν ανέπαφα. Το γιγαντιαίο πελατειακό κράτος, η διαφθορά, οι συντεχνίες, τα βολέματα, η τεμπελιά και κάθε άλλο γνώρισμα που συναποτελεί το πασοκικό κοινωνικοπολιτικό corpus της μεταπολίτευσης θα εξακολουθήσουν να συνιστούν το (κεκαλυμμένο πάντα) ζητούμενο του λαού (όπως συνέβαινε και πριν τον Τσίπρα), γιατί κανείς μέχρι σήμερα δεν βρέθηκε να εκπαιδεύσει το εκλογικό σώμα διαφορετικά. Κανείς δεν βρέθηκε να κηρύξει το αντίθετο, να επιφέρει μεταρρυθμίσεις και να θυσιαστεί στη μάχη, στην προσπάθεια να απαλλάξει τον λαό απ’ τις κακές του ροπές. Γιατί, ας μην κοροϊδευόμαστε, ο άνθρωπος που θα βγάλει την Ελλάδα από αυτό το τραγικό τέλμα θα μισηθεί όσο κανείς άλλος από τη γενιά που θα τον εκλέξει. Μόνο έτσι, όμως, θα καταφέρει να σώσει τις επόμενες.

Δεν αρκεί η ηλικιακή νεότητα για να πλησιάσεις την πρόοδο. Ο συντηρητισμός είναι θέμα ανατροφής και πνεύματος, δεν κατοικεί σε ληξιαρχικές πράξεις γέννησης.

Άρης Αλεξανδρής

http://thecurlysue.com

Αμεση ανάλυση: Ο Αλεξης, ο Αχμέτ και η προσβλητική υποχώρηση

Ενας πολιτικός ηγέτης πρέπει να αποφεύγει ανούσιες κινήσεις πρόσκαιρου εντυπωσιασμού γιατι συχνά αυτές γυρίζουν μπούμεραγκ και καταλήγουν σε προσβλητικές και ενίοτε σε εξευτελιστικές, αναδιπλώσεις.

Η αρχή ισχύει τόσο στην εξωτερική όσο και στην εσωτερική πολιτική. "Μην λες πράγματα που δεν μπορείς να υποστηρίξεις και μην δίνεις υποσχέσεις που δεν μπορείς να υλοποιήσεις", θα έπρεπε να αποτελεί αυτονόητο αξίωμα της πολιτικής. Κι, όμως, πολλοί ηγέτες υποκύπτουν στον λαικισμό και παρασύρονται από τον ενθουσιασμό της στιγμής. Στην πορεία όσα έχουν υποσχεθεί και δεν έκαναν, τα βρίσκουν μπροστά τους, καταβάλλοντας και το ανάλογο πολιτικό κόστος.

Ο Αλέξης Τσίπρας - θα ήλπιζε κανείς ότι επρόκειτο για κάποιους θερμοκέφαλους συνεργάτες του - έσπευσαν, σε μια ανεξήγητη και ερασιτεχνική απόπειρα εντυπωσιασμού, να ανεβάσει στο διαδίκτυο ένα "καυστικό" σχόλιο για τις συχνές παραβιάσεις του ελληνικού εναέριου χώρου απο τουρκικά μαχητικά.

Στο λογαριασμό του στο Τwitter όπου γράφει για ευρωπαϊκά θέματα (@tsipras_eu) και αναφερόμενος στην παρέμβασή του στη Σύνοδο Κορυφής, έγραψε τόσο στον ελληνικό όσο και στον ξενόγλωσσο λογαριασμό του: «Προς τον Πρωθυπουργό Νταβούτογλου: Ευτυχώς οι πιλότοι μας δεν είναι τόσο νευρικοί όσο οι δικοί σας απέναντι στους Ρώσους».
Σε ό,τι αφορά την ουσία της επισήμανσης, ο Ελληνας πρωθυπουργός έχει δίκιο. Ομως, άλλο τι νιώθεις και άλλο τι εξυπηρετεί τα συμφέροντα της χώρας σου.

Με δηκτικό σχόλιο στον δικό του λογαριασμό ο Αχμέτ Νταβούτογλου τον "επανέφερε στην τάξη" υπογραμμίζοντας πως οι αναφορές του δεν συνάδουν με ττην εν εξελίξει προσπαθεια Ευρωπαίων και Τούρκων να συνεργασθούν. Συγκεκριμένα, έγραψε ότι "τα σχόλια για τους πιλότους από τον @atsipras δεν αρμόζουν στο κλίμα της ημέρας. Αλέξη: ας συγκεντρωθούμε στα θετικά”, αναγκάζοντας τον Ελληνα ομόλογό του να σβήσει τα επίμαχα tweets στον ξενόγλωσσο λογαριασμό και να περιορισθεί στην ορθή μεν, αλλά πλέον ανεπαρκή μετά τα προηγηθέντα, επισήμανση ότι: «είμαστε στην ίδια γειτονιά και πρέπει να μιλάμε με ειλικρίνεια για να μπορέσουμε να φτάσουμε σε λύσεις».

Η κίνηση του κ. Τσίπρα ήταν άκαιρη και εθνικά επιζήμια. Οχι μόνο δεν εντυπωσιασθήκαμε, αλλά τελικά, ως Ελληνες, νιώσαμε στην πορεία, αν όχι ταπεινωμένοι, σίγουρα προσβεβλημένοι.
Θες να κερδίσεις για τη χώρα σου κάποια πράγματα σε διενέξεις όπως αυτή που βιώνουμε στο Αιγαίο; Κάνε τη σωστή προεργασία, αξιοποίησε τα όποια πλεονεκτήματα διαθέτεις, οικοδόμησε τις χρηστικές και όσο το δυνατόν πιο ισχυρές συμμαχίες, και μετά προχώρησε σε μετρημένες και καλά ζυγισμένες κινήσεις, ώστε μα μην αναγκασθείς να τις αναιρέσεις.

Για έναν δήθεν "τσαμπουκά" ολίγων ωρών στο διαδίκτυο, ο πρωθυπουργός αναγκάστηκε να "σβήσει"  ακόμη και την λεκτική κριτική στην Τουρκία για ένα μείζον ζήτημα που για δεκαετίες εγείρει επίσημα η Ελλαδα στη γειτονική χώρα, στους "ισχυρούς" της διεθνούς κοινότητας, όπως και σε διεθνή φόρα. Δεν ήταν η καλύτερη στιγμή του Αλέξη Τσίπρα.
 
Online Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ


Υπομονή, το παλαιό καταρρέει - Του Χρήστου Γιανναρά

Δ​​ίκην Κάτωνος του πρεσβυτέρου, η εδώ επιφυλλίδα κάθε Κυριακή επαναλαμβάνει μονότονα (επομένως και κουραστικά) ότι: Το λεγόμενο «πολιτικό σύστημα» έχει στην Ελλάδα σήμερα καταρρεύσει, η ελλαδική κοινωνία συντηρεί μόνο πλασματικά υποκατάστατα «κομμάτων» – συντεχνίες που διαγκωνίζονται να διαχειριστούν (αυτό μόνο) την εξουσία.

Πότε καταρρέει σε μια χώρα το πολιτικό σύστημα; Οταν αδυνατεί πια, ολοφάνερα, να ανταποκριθεί στις ανάγκες της κοινωνίας, ακόμα και τις στοιχειωδέστερες. Οταν τα κόμματα δεν έχουν πολιτική ραχοκοκαλιά, αναζητούν ταυτότητα και ειδοποιό διαφορά σε χιλιοφθαρμένα ιδεολογικά ρητορεύματα, σε κενολογίες ψυχολογικού εντυπωσιασμού των αφελών.

Η τέλεια απουσία πολιτικής ραχοκοκαλιάς (άρα και κοινωνικής εντιμότητας) αποκαλύφθηκε χειροπιαστά, όταν οι δύο, επί δεκαετίες αντίπαλοι πρωταγωνιστές της πολιτικής παντομίμας, ΠΑΣΟΚ και Ν.Δ., συγκρότησαν «κυβέρνηση συνεργασίας» (Σαμαρά - Βενιζέλου). Στην πρώτη φάση της συγκυβέρνησης μετείχε και η «Αριστερά», (Κουβέλης) οπότε η ολοκληρωτική απουσία πολιτικών διαφοροποιήσεων κατέστη «κραγμένη» και αδιάντροπη, συγκεφαλαιωμένη στη διαβόητη «ποσόστωση» της μοιρασιάς των ρουσφετιών: 4-3-1.

Από αγανάκτηση και οργή για την πολύχρονη εξαπάτησή τους οι Ελλαδίτες ψηφοφόροι χάρισαν αιφνίδια την εξουσία στον ΣΥΡΙΖΑ. Για να αποκαλυφθεί πολιτικά ασπόνδυλο και αυτό το με τεχνητές συγκολλήσεις συνονθύλευμα των «ριζοσπαστών» της Αριστεράς. Μια ευφάνταστη «παρεούλα» ευφυών οικονομολόγων ξεκίνησε, με παιδαριώδη δονκιχωτισμό και πατώντας στον παντελώς διαβρωμένο από τη σήψη ελλαδικό κρατικό ερειπιώνα, να αντιπαλαίψει την παγκοσμιοποιημένη πια παντοδυναμία του αχαλίνωτου καπιταλισμού. Η πολιτική νηπιότητα του εγχειρήματος ήταν κραυγαλέα. Απέδειξε και τον ΣΥΡΙΖΑ απολύτως ταυτισμένο με τη διαχειριστική τής εξουσίας εκδοχή της πολιτικής, δηλαδή εξίσου στερημένου τη ραχοκοκαλιά ρεαλιστικών κοινωνικών στοχεύσεων.

Πιο συγκεκριμένα: Δεν διανοήθηκε ο ΣΥΡΙΖΑ όπως δεν είχε διανοηθεί και η πρασινογάλαζη Πασοκαρία, ότι το ζητούμενο της ανάκαμψης από την εφιαλτική καταστροφή δεν ήταν συνάρτηση παλικαρισμών στην αναμέτρηση με τους δανειστές, αλλά συνάρτηση τολμηρών ανατάξεων του κρατικού μηχανισμού, των δομών, των θεσμών, των λειτουργιών ενός δημόσιου βίου ολοκληρωτικά και εξευτελιστικά υποταγμένου στο πελατειακό κατεστημένο της κομματοκρατίας.

Η αυτοαναίρεση της Αριστεράς είναι ο αυτοηδονισμός της με ρητορεύματα. Οπως και η αυτοαναίρεση της πολιτικής είναι ο αυτοηδονισμός με τη διαχείριση της εξουσίας. Οταν μιλάμε για πολιτική «ραχοκοκαλιά» ενός κόμματος ή ενός αρχηγού, αναφερόμαστε σε καίριους στόχους εξυπηρέτησης κοινωνικών αναγκών, δημιουργίας θεσμών ή πραγματοποίησης έργων που βελτιώνουν το συνολικό επίπεδο (την ποιότητα) ζωής του κοινωνικού σώματος. Και με εναργείς παραδειγματικές εικόνες: Πολιτική ραχοκοκαλιά είχε ο Χαρίλαος Τρικούπης, που έφτιαξε σιδηροδρομικό δίκτυο στην Ελλάδα. Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, που πέτυχε τον εξηλεκτρισμό ολόκληρης της χώρας. Ο Ελεύθεριος Βενιζέλος, που ίδρυσε το Συμβούλιο της Επικρατείας. Ο Ιωάννης Μεταξάς, που ίδρυσε το Ιδρυμα Κοινωνικών Ασφαλίσεων, κ.ά.τ.

Η διαφορά ανάμεσα στη διαχείριση της εξουσίας και στην άσκηση πολιτικής είναι θεμελιώδης, ουσιωδέστατη και καθοριστική της ποιότητας ζωής σε μια κοινωνία. Κατά κανόνα, τα κόμματα και οι κομματάρχες που δεν έχουν ακόμα γευθεί την εξουσία διακυβέρνησης, εκφέρουν λόγο με προφανείς πιστοποιήσεις, κοινότοπες επισημάνσεις συμπτωμάτων: κακοδιοίκησης, φαυλότητας, διαπλοκής, διαφθοράς, παραλυτικής του κράτους ανικανότητας ή ασυδοσίας. Ποτέ βέβαια ο λόγος τους δεν προδίδει σοβαρή, επιτελική μελέτη αυτών των συμπτωμάτων, γι’ αυτό και ποτέ δεν αντιτάσσει συγκεκριμένες επαγγελίες πολιτικών ενεργημάτων για τη διόρθωση των κακώς κειμένων. Ο τάχα και πολιτικός λόγος έχει ως καθοριστικό γνώρισμα τις γενικότητες. Τόσο επιδερμικές και αοριστόλογες γενικότητες, ώστε να συνιστούν προσβολή και διασυρμό της κοινής λογικής και της συλλογικής αξιοπρέπειας.

Η περίπτωση της λεγόμενης Αριστεράς είναι κατεξοχήν προκλητική και δραματικά αποκαρδιωτική: Η λέξη, στη διεθνή χρήση της, χαρακτηρίζει εκείνη την πολιτική που δίνει προτεραιότητα στις κοινωνικές ανάγκες, όχι στα ατομικά συμφέροντα. Εξασφαλίζει η Αριστερά την ελευθερία της επιχειρηματικής δημιουργικής δραστηριότητας, αλλά ελέγχει τυχόν ασυδοσία των κεφαλαιούχων, την υπέρμετρη εκμετάλλευση της μισθωτής εργασίας. Επιδιώκει να χαλιναγωγεί, με θεσμούς και νόμους, την κοινωνική αδικία, καλλιεργεί, ως πολιτισμική αξία, την αίσθηση του δημοσίου συμφέροντος, τη δυνατότητα πρόσβασης όλων σε ιατρο-φαρμακευτική περίθαλψη, σε σύνταξη κατασφάλισης των γηρατειών, σε Παιδεία οποιασδήποτε βαθμίδας.

Στην Ελλάδα αυτά τα στοιχεία ταυτότητας της Αριστεράς είναι μόνο ρητορικά δολώματα για υποκλοπή της ψήφου των αφελών. Πρώτο μέλημα της Αριστεράς στην Ελλάδα είναι να θωρακίσει συνδικαλιστικά τις μάζες όσων πουλήθηκαν στα κόμματα για να εξαγοράσουν διορισμό στο Δημόσιο. Οπλα «αγώνων» της ελλαδικής Αριστεράς είναι οι «απεργίες κοινωνικού κόστους» της παρασιτικής δημοσιοϋπαλληλίας, οι «πορείες», οι «καταλήψεις», ο τραμπουκισμός, που μεταβάλλουν σε κόλαση την καθημερινότητα όχι των εύπορων, αλλά της φτωχολογιάς, των ανήμπορων.

Υπερασπιστής εδώ η Αριστερά όχι των αδικημένων και στερημένων, αλλά των ψυχανώμαλων του κοινωνικού περιθωρίου, της προκλητικής σε χυδαιότητα αντικοινωνικής συμπεριφοράς. Και «χόμπυ» της Αριστεράς, η ανεξήγητη φανατισμένη αρνησιπατρία, η κατασυκοφάντηση της ιστορίας και της παράδοσης πολιτισμού των Ελλήνων, η άρνηση, με πείσμα και μένος, της γλωσσικής συνέχειας, η φανατισμένη υπεράσπιση εξωφρενικών, σε βάρος της Ελλάδας, διεκδικήσεων των γειτόνων της.

Συμπτώματα παρακμής σε τελικό στάδιο. Διότι, εναλλακτικό πολιτικό ενδεχόμενο είναι ο αφασικός χυλός της Ν.Δ.: τα «αναστήματα» Μεϊμαράκη, Αδωνι, Τζιτζικώστα, ή τα έσχατα λύματα του κόμματος των πρωτουργών της καταστροφής, προεδρευόμενου σήμερα από την κυρία Φώφη. Ισως να είναι ίχνος παρηγοριάς η παράδοξη, δυσεξήγητη σύνεση (σχεδόν σοφία) του πολλαπλά ευτελισμένου λαού μας, που ξέρει ακόμα να φιδοπερπατάει στο ναρκοπέδιο του πολιτικού μας σκηνικού: Τόλμησε, με απίστευτη αξιοπρέπεια, ένα «όχι» στον χυδαίο εκβιασμό (Τράπεζες κλειστές - καταιγισμός απειλών) από την «Ευρώπη των φώτων». Εμπιστεύτηκε ξανά το ανύπαρκτο φιλότιμο της εκτρωματικής «Αριστεράς» που παραπάνω περιγράψαμε, ίσως για να δηλώσει, με ρίσκο ζωής ή θανάτου, πόσο ανυπόφορη τού είναι πια η γαλαζοπράσινη πεθαμενίλα.

Ακόμα και στην επιθανάτια φάση, ένας λαός με ιστορία μπορεί να εκπλήξει.

Έντυπη

Συντριπτική ήττα για Ελλάδα - Κύπρο

Της Κύρας Αδάμ

Η Αθήνα αλλά και η Λευκωσία οδηγήθηκαν μετά την χθεσινή Σύνοδο Κορυφής ΕΕ -Τουρκίας στις Βρυξέλλες για το προσφυγικό, σε μια συντριπτική ήττα της ακολουθουμένης επί δεκαετίες ευρωπαϊκής πολιτικής τους απέναντι στην Άγκυρα.

Η Αθήνα υποχρεώνεται τώρα να παρακολουθήσει την τουρκική «επέλαση» στις Βρυξέλες χωρίς να έχει διασφαλιστεί προηγουμένως η αναγνώριση της Κυπριακής Δημοκρατίας, ο σεβασμός κυριαρχικών δικαιωμάτων και διεθνών αρμοδιοτήτων της Ελλάδας που αμφισβητούνται από την Άγκυρα, (ακρογωνιαίοι λίθοι της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής μέχρι τώρα), χωρίς να παραβλέπεται ότι οι «ιδέες» της ελληνικής κυβέρνησης για την αντιμετώπιση του προσφυγικού προβλήματος, πήγαν κατευθείαν στο καλάθι στων αχρήστων.

Πιο συγκεκριμένα.
Υπό τον φόβο και τον πανικό των ανεξέλεγκτων προσφυγικών ροών προς την Ευρώπη, οι ισχυροί εταίροι, με πρωταγωνιστή τον αυτονομημένο -ή ανεξέλεγκτο- πρόεδρο της Κομισιόν κ. Γιούνκερ μετέτρεψαν εν ψυχρώ την χθεσινή Σύνοδο Κορυφής σε μια παράδοση τους άνευ όρων στην Τουρκία του κ Ερντογάν, ικανοποιώντας όλες τις απαιτήσεις του για την ευρωπαϊκή πορεία της Τουρκίας.
Απολύτως ενδεικτικό της κατάστασης αυτής είναι η ίδια η Δήλωση των αρχηγών των κρατών μελών της Ε.Ε., η οποία μόνον στην 5η παράγραφο (!!) του κειμένου αρχίζει να ασχολείται με το προσφυγικό, ενώ προηγουμένως έχει διασφαλίσει την πανηγυρική επανενεργοποίηση της ενταξιακής διαδικασίας της Τουρκίας, κομμένης και ραμμένης στις απαιτήσεις της Άγκυρας.

Έτσι ανακοινώθηκε ότι από δω και πέρα θα υπάρχουν δυο ετήσιες Σύνοδοι Κορυφής ΕΕ-Τουρκίας, ώστε να «εξερευνηθούν οι πελώριες δυνατότητες των σχέσεων ΕΕ-Τουρκίας» μέσω της επιτάχυνσης των ενταξιακών διαπραγματεύσεων. Προς τούτο, στις 14 Δεκεμβρίου θα γίνει η πρώτη Διακυβερνητική Διάσκεψη των κρατών μελών της ΕΕ ώστε να ανοίξει το πρώτο από τα 5 παγωμένα κεφάλαια της ενταξιακής διαδικασίας, ήτοι το κεφάλαιο Οικονομικής και Νομισματικής Πολιτικής, το οποίο είχε παγώσει στο παρελθόν και η Γαλλία.

Στη Δήλωση αναφέρεται ρητώς η δέσμευση της Κομισιόν, δηλαδή του κ. Γιούνκερ να έχει ολοκληρώσει μέχρι τον Μάρτιο του 2016 την προεργασία «για το άνοιγμα άλλων κεφαλαίων, χωρίς να προκαταλαμβάνει τη θέση κρατών μελών..»
Είναι απολύτως χαρακτηριστική η δήλωση του κ. Γιούνκερ στη συνέντευξη τύπου, ο οποίος μέσα στον τουρκικό «στροβιλισμό» του ανέφερε «..το Κυπριακό θα λυθεί στους επόμενους μήνες,.. πρέπει να ανοίξουν τα κεφάλαια..να ξεπεραστούν οι διαφορές απόψεων..»

Αυτή η τροπή των πραγμάτων ανατρέπει την σύμφωνη μέχρι τώρα πολιτική της Αθήνας και της Λευκωσίας να διατηρηθεί το βέτο στο άνοιγμα των 5 κεφαλαίων στην ενταξιακή διαπραγμάτευση της Τουρκίας έως ότου αυτή αναγνωρίσει την Κύπρο ως ανεξάρτητο κράτος και επομένως ως πλήρες μέλος της Ε.Ε.
Σημειώνεται ότι ο πρωθυπουργός Α. Τσίπρας κατά την επίσκεψή του στην Άγκυρα έδωσε το δικό του πράσινο φως στην επανέναρξη της ενταξιακής διαπραγμάτευσης της Τουρκίας, θέση την οποία επανέλαβε μετ’ επιτάσεως και χθες προσερχόμενος στο Συμβούλιο χωρίς μια έστω και τυπική υπενθύμιση του ισχύοντος κυπριακού βέτο….

Το παρασκήνιο της Συνόδου επιμένει ότι η Λευκωσία αντιστάθηκε μόνη της (σ.σ. άγνωστη η συνδρομή ή όχι της Αθήνας) στην δεσμευτική ονομαστική αναφορά των κεφαλαίων του κυπριακού βέτο στην επίσημη Δήλωση, προκειμένου να περισώσει την μέχρι τώρα πολιτική της.
Η Αθήνα επιπροσθέτως αναγκάστηκε να αποδεχθεί την πλήρη και άμεση εφαρμογή του «Σχεδίου Δράσης ΕΕ- Τουρκίας» με το οποίο, όπως έχει αναφέρει εκτενώς το liberal.gr, η Άγκυρα μπορεί να εκτελεί ανεξέλεγκτα έρευνα και διάσωση στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου, παρακάμπτοντας πλήρως την Αθήνα.

Επίσης αποκρίθηκε μετ’ επαίνων στην ελληνική πρόταση για δημιουργία hot spot στην Τουρκία, με την δηλητηριώδη δήλωση του Προέδρου του Συμβουλίου κ Τουσκ «..ας μην είμαστε αφελείς… Η φύλαξη των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ είναι δική μας υπόθεση και δεν μπορεί να ανατεθεί σε τρίτη χώρα… Χωρίς έλεγχο των εξωτερικών συνόρων, το Σένγκεν θα είναι σε λίγο παρελθόν..»
Άγνωστο ακόμα παραμένει πως θα ενεργοποιηθεί, στην περίπτωση της Ελλάδας ο μηχανισμός επαναπροωθησης «παρανόμων μεταναστών» από την Ευρώπη στην Τουρκία και πως θα ελαχιστοποιηθεί ο κίνδυνος οι άνθρωποι αυτοί να παραμένουν στην Ελλάδα περιμένοντας ματαίως την επαναπροώθησή τους στην Τουρκία..

Σε ό,τι αφορά στο καθαρά προσφυγικό μέρος της Συνόδου ΕΕ-Τουρκίας, η Άγκυρα δέσμευσε τους εταίρους να δώσουν «αρχικώς» το ποσό των 3 δισ. ευρώ για τους ίδιους τους πρόσφυγες, χωρίς έχει ξεκαθαριστεί από πού θα προέλθει αυτό το ποσό.
Επιπροσθέτως δεσμεύτηκε να ξεκινήσει την εφαρμογή της συμφωνίας επανεισδοχής από τον Ιούνιο του 2016, ώστε να διασφαλίσει ότι το καθεστώς απελευθέρωσης βίζας των τούρκων πολιτών θα εφαρμοστεί από τον Οκτώβριο του 2016

liberal.gr

Αλλού η Ευρώπη, αλλού εμείς - Της Μαρίας Κατσουνάκη

Και η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά σε μεγάλα διλήμματα. Διακυβεύεται πολλαπλώς το μέλλον της Ενωσης, παρά τις εκκλήσεις για αλληλεγγύη και συνοχή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Χθες, ο επικεφαλής του Eurogroup Γερούν Ντάισελμπλουμ μίλησε για «μίνι Σένγκεν», αποτελούμενη από λίγες χώρες που θα αναλάβουν να διασφαλίσουν καλύτερα τα εξωτερικά σύνορα της Ευρώπης, αλλά και τα κεκτημένα των κοινωνιών τους. Και η Ευρώπη έχει σοβαρά προβλήματα να αντιμετωπίσει, με την τρομοκρατία και το προσφυγικό να κυριαρχούν, ενώ οι όποιες λύσεις δεν γίνεται να εφαρμοστούν χωρίς κόστος και συνέπειες.

Ομως, αυτό που συμβαίνει στην Ελλάδα είναι μάλλον από τ’ άγραφα. Οπου και να γυρίσει να κοιτάξει κανείς βλέπει τον ορίζοντα εμποδισμένο. Είτε πρόκειται για τη λειτουργία της αγοράς είτε για τη διευθέτηση ή την εξυγίανση θεμελιωδών ζητημάτων, όπως η Παιδεία ή το Ασφαλιστικό, εμφανίζονται λύσεις άκαιρες, αν όχι καταστροφικές. Ολα μοιάζουν παλιοκαιρινά, φθαρμένα, ανάρμοστα στην κρισιμότητα της κατάστασης.
Με τερτίπια και επικοινωνιακούς ελιγμούς δεν ρυθμίζεται ούτε το εργασιακό ούτε η αξιολόγηση των δημοσίων υπαλλήλων. Και ασφαλώς, όταν προτάσσεται η κομματοκρατία και γνώμονας για κάθε επιλογή προσώπου είναι η πίστη του στο κυβερνών κόμμα (εν προκειμένω στον ΣΥΡΙΖΑ, αλλά πρόκειται για διαιώνιση ενός «κεκτημένου»), κανείς δεν μπορεί να περιμένει άσπρη μέρα.

Εν τω μεταξύ, η Ευρώπη συντονίζεται σε άλλες ταχύτητες, αναπτύσσοντας άμυνες και μηχανισμούς αυτοπροστασίας, αλλάζει και προς το καλύτερο και προς το χειρότερο, αλλάζει όμως. Εμείς, εδώ, μοιάζουμε σταματημένοι όταν ο κόσμος γύρω μας κινείται. Ανακυκλώνουμε την αδυναμία συναίνεσης, εθνικής συνεννόησης, μεταρρυθμίσεων, διαλύουμε και ανασυνθέτουμε επιτροπές με διαφορετικά ονόματα, προσπαθώντας να εμφανίσουμε τη χειρότερη εκδοχή ως επόμενο βήμα. Εν ολίγοις: μανατζάρουμε την ασημαντότητα εμφανίζοντάς την ως πολιτική προοπτική.

Προφανώς, όλες οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα. Λύνουν, όμως, κάποια ή διαμορφώνουν συνθήκες ώστε να βοηθήσουν στη λύση τους. Επικοινωνούν με το παρόν και έχουν κοινές αναφορές στο μέλλον. Ο δικός μας ετεροχρονισμός υπόσχεται μόνο απομονωτισμό, αδιέξοδα και κινδύνους.
Έντυπη

Τετάρτη, 25 Νοεμβρίου 2015

Ο Νικόλας Σεβαστάκης στο TheTOC για τον «Άντρα που πέφτει»

Ο καθηγητής πολιτικής φιλοσοφίας και συγγραφέας Νικόλας Σεβαστάκης μιλά για το καινούργιο του βιβλίο 'Αντρας που πέφτει, για τη λογοτεχνία και τους ήρωές της


Σπίτια, βιβλιοπωλεία και γραφεία, μικρά λιμάνια και καφενεία. Στον πνιγηρό μικρόκοσμο των επαρχιακών πόλεων αλλά και στο χάος της μεγαλούπολης, άνθρωποι άπιστοι ή αφοσιωμένοι, πρόσωπα φαιδρά ή σοβαρά, άντρες εγκαταλειμμένοι και γυναίκες μοναχικές αντιμετωπίζουν στωικά τα αναπάντεχα ή τα αναμενόμενα του βίου, εξομολογούνται, αμφιβάλλουν, οργίζονται σπανίως.

Ο Νικόλας Σεβαστάκης τους παρατηρεί όταν αμφισβητούνται οι βεβαιότητές τους και όταν υπερασπίζονται τις επιλογές τους, εκθέτει τις ανεπάρκειές τους και την ίδια στιγμή τις βλέπει με κατανόηση, ίσως και με οίκτο. Στο νέο του βιβλίο «Άντρας που πέφτει» υπάρχουν δέκα διηγήματα σε χαμηλούς τόνους, που αιχμαλωτίζουν αναμνήσεις και επεισόδια, επιμένουν στις σημαίνουσες λεπτομέρειες και σχεδιάζουν με εικόνες και φωτοσκιάσεις ένα σύμπαν όπου, παρά τις μικρότητες, θάλλει η ευαισθησία.


Συναντήσαμε τον Νικόλα Σεβαστάκη και συζητήσαμε μαζί του:
Τι είναι αυτό που συνδέει τους ήρωες του βιβλίου σας;
Στα διηγήματα αυτά, οι ήρωες, καταδιώκονται από μια δεύτερη πραγματικότητα. Είτε είναι το παρελθόν, είτε η συνάντησή τους με μια ματαίωση, είτε  ένα φάντασμα, όπως στο διήγημα «Το όνειρο» με το φάντασμα του πατέρα μέσω του οποίου ενηλικιώνεται η κόρη. Το κοινό αυτών των τόσο διαφορετικών περιπτώσεων είναι ότι ανακαλύπτουν πως η πραγματικότητα δεν είναι αυτονόητη, διάφανη. Υπάρχουν  κάποια «φαντάσματα» που τους ακολουθούν και τους αναγκάζουν να πάνε πίσω προς το παρελθόν, να αναμετρηθούν με τις απώλειές τους και να τις διαχειριστούν με κάποιο τρόπο.

Αυτό που μου λέτε έχει σχέση και με τον τίτλο του βιβλίου σας ‘Άντρας που πέφτει»;
Δεν είναι τυχαίος ο τίτλος. Δεν αναφέρεται μόνο στο συγκεκριμένο διήγημα και στις πτώσεις αυτού του άντρα λόγω του τραύματος της φυγής της γυναίκας του. Αναφέρεται γενικά στις πτώσεις των ανθρώπων μέσα σε συγκυρίες που πολλές φορές δεν καταλαβαίνουν, που τους ξεπερνούν και που έχουν κάποια σχέση με την ιστορία.

Εννοείτε τη σχέση του πολιτικού, του ιστορικού ή γενικού πλαισίου με τις ζωές αυτών των ανθρώπων;
Στο κεντρικό διήγημα στο «Τέλος εποχής» που αναφέρεται στους ήρωες ενός βιβλιοπωλείου, το χρονικό φόντο είναι τα χρόνια της κρίσης, οι διαδηλώσεις, η αγανάκτηση. Το πλαίσιο δηλαδή των τελευταίων χρόνων, με πολλά χρονικά φλας μπακ. Η ιστορία, η πολιτική, η ιδεολογία, οι συγκρούσεις δεν είναι σε πρώτο επίπεδο. Ανάλογα με το πρόσωπο τον ήρωα, -αν έχει εμπλακεί- θα φωτιστεί η αντίστοιχη πλευρά. Αυτό που με ενδιαφέρει περισσότερο είναι να πω ότι ο άλλος βιώνει μια ιστορική στιγμή ή ένα πολιτικό γεγονός μέσα από θραύσματα που δεν είναι πολιτικά. Γιατί στην αναπαράσταση πολιτικών ιστοριών ή πολιτικών παθών περισσεύει μια αντίληψη ψεύτικου ή πραγματικού ηρωισμού. Εμένα με ενδιαφέρουν οι ευάλωτοι ανθρώπινοι κόσμοι. Και οι συναντήσεις, αποτυχημένες ή επιτυχημένες με τον άλλο. Και το πώς μεταμορφώνεται ο άνθρωπος μέσα στο χρόνο μένοντας ίδιος. Μια μεταμόρφωση που αφήνει άθικτα τα αρχικά ερωτήματα που έχει θέσει κάποιος στη ζωή, εννοώ τα ερωτήματα της νεότητάς τους.

Πιστεύετε ότι αυτά τα αρχικά ερωτήματα και η προσήλωση, η εμμονή μας πολλές φορές σε αυτά, μας ακολουθούν σε όλη μας τη ζωή;
Νομίζω με διαφορετικά λεξιλόγια και διαφορετικούς όρους επαναλαμβάνουμε βασικά ερωτήματα που θέσαμε στα 15 μας ή στα 20. Ο άνθρωπος κουβαλά πάντα βαθύτερα στρώματα, βαθύτερες μορφές του εαυτού του. Παλιότερα συναισθήματα. Αλλάζει το σώμα,  γερνάει, αλλά τα ερωτήματα παραμένουν επίμονα, απλώς τα παραχώνει. Και τα ξεχνάει για λίγο, αλλά εκείνα επανέρχονται βασανιστικά.

Ποιοί είναι οι λόγοι που μας κάνουν να τα ανασύρουμε; Η πολιτική ή κοινωνική συγκυρία ή οι προσωπικές μας ήττες;
Δεν τα διαχωρίζω. Εγώ προέρχομαι από μια οικογένεια που έζησε κατάσαρκα την πολιτική πραγματικότητα και σε καμία απόσταση από αυτή. Παρόλα αυτά πιστεύω ότι τα ερωτήματα είναι προσωπικά.

Με ποιό τρόπο τα εξερευνάτε στα διηγήματά σας;
Τα διηγήματα, η μικρή φόρμα,  είναι εξερεύνηση της ανθρώπινης ατομικότητας. Δε μπορείς να σκηνοθετήσεις κάτι μεγαλύτερο. Δεν είναι η ολοκληρωμένη αφήγηση ενός κόσμου. Είναι μικρόκοσμοι αλλά αυτοί οι μικρόκοσμοι ποτέ δε μπορούν να αποσπαστούν τελείως από το συλλογικό και κοινωνικό τους περιβάλλον. Αυτό είναι το δύσκολο για μένα, να μιλήσεις για την εποχή μας  χωρίς να κάνεις μόνο κοινωνιολογία. Δεν είναι απαραίτητο μιλώντας για την κρίση να μιλήσεις για την αθλιότητα. Μπορείς να μιλήσεις για μορφές αποξένωσης, ανεπαίσθητης καταστροφής της ζωής και όχι μόνο να φέρεις τη μιζέρια σε πρώτο πλάνο. Βέβαια στη λογοτεχνία μπορεί να γίνουν όλα.
Για εσάς τι ισχύει;
Εμένα δε με ενδιαφέρει αυτό που λέγαμε παλιά «κοινωνική λογοτεχνία». Διαχωρίζω σαφέστατα την πολιτική από την κοινωνική αντίληψη. Όταν γράφω ένα δοκίμιο, ένα άρθρο, εκεί, θα αρθρώσω θέσεις και μάλιστα έντονες. Αυτό δεν έχω ανάγκη να το κάνω με την λογοτεχνία. Θα περάσω πολιτικά ή στοχαστικά ερωτήματα στην αφήγηση με διαφορετικό  τρόπο, δεν θα έχουν χαρακτήρα προτάγματος με την κλασική έννοια που υπάρχει σε ένα κείμενο ανάλυσης.

Που συναντάτε κύριε Σεβαστάκη τους τους ήρωές σας;
Είμαι ένας παρατηρητής. Πάντα είχα ενδιαφέρον να ακούω ιστορίες, να σχετίζομαι με ανθρώπους πολύ μακρινούς από το περιβάλλον μου. Βοήθησε σε αυτό η καταγωγή μου από ένα νησί, μια επαρχιακή πόλη όπου δεν υπάρχουν φράγματα, οι παρέες ήταν μικτές. Τους ήρωες τους συναντάω σε μια καθημερινότητα, είτε υπάρχουν ήδη μέσα μου και αποφασίζουν κάποια στιγμή να βγουν. Αποφάσισαν στα 50 μου, χωρίς να ξέρω για ποιο λόγο δε βγήκαν νωρίτερα. Οι ήρωές μου υπάρχουν με μορφή κινητών εικόνων μέσα μου. Έτσι προκύπτουν.

Τους συμπονάτε τους ήρωές σας;
Θα χρησιμοποιούσα τη λέξη ενσυναίσθηση. Το να μπαίνεις στη θέση του άλλου. Αν δε μπεις, δε συμμεριστείς τα ερωτήματά του δε μπορείς νομίζω να τον αφηγηθείς. Η λογοτεχνία δεν κρίνει ηθικά τους χαρακτήρες της. Με αυτή την έννοια μπορεί να πει κανείς ότι υπάρχει συμπόνια για τους ήρωες μου , ότι δεν υπάρχει προβληματική του κακού. Με ενδιαφέρει αυτό που υπάρχει ανάμεσα στη μικρότητα και την ευγένεια, στις τσιγκουνιές και τις γενναιοδωρίες που μπορεί να έχουν. Ο ενδιάμεσος χώρος.

Θα μου μιλήσετε για τη δυσκολία της μικρής φόρμας;
Η μεγάλη σύνθεση θέλει μια αφιέρωση άλλου τύπου. Η μικρή φόρμα έχει τη δυσκολία της επιλογής, πρέπει να αναδείξεις εκείνα τα στοιχεία, εκείνες τις πλευρές, τις περιγραφές που θα δώσουν μια ιδέα επαρκώς, μέσα στο ανολοκλήρωτο, μέσα στο ελλειπτικό. Αυτό έχει τεχνικές και πραγματικές δυσκολίες και θα έλεγα όσο πιο μικρό είναι το διήγημα τόσο μεγαλύτερες δυσκολίες έχει.  Έχει και ρίσκο.

Τι είδους ρίσκο;
Να μη διαλέξεις πειστικά και να κάνεις ένα σκαρίφημα χωρίς να βγαίνει ένα σχέδιο. Είναι μια δυσκολία από την οποία δεν απαλλάσσεται κανείς εύκολα.

Ποιά είναι η λεπτομέρεια που σας συγκινεί στους ανθρώπους που συναντάτε στο δρόμο, τους πιθανούς ήρωές σας;
Με εντυπωσιάζει ο τρόπος που κοιτούν ή ο τρόπος που αποφεύγουν να κοιτάξουν. Το ότι κάθε πρόσωπο εγγράφει μια ιστορία, κάτι φανερώνει και κάτι κρύβει. Σε μια μικροσχέση μέσα στην καθημερινότητα καταλαβαίνεις ότι δεν υπάρχει μόνο επιφάνεια υπάρχει και βάθος. Ότι ακόμα και ο πιο  επιφανειακός άνθρωπος έχει στρώματα χρόνου, στρώματα εμπειρίας, ανεξόφλητους λογαριασμούς είτε με την αγάπη είτε με άλλα πάθη. Αυτό με συγκινεί.

Η συλλογή διηγημάτων του Νικόλα Σεβαστάκη "Άντρας που πέφτει" κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πόλις

http://www.thetoc.gr/author/argurw-mpozwni

 

Κυριακή, 22 Νοεμβρίου 2015

Πολιτικό σίκουελ

Αλέξης Παπαχελάς ΑΛΕΞΗΣ ΠΑΠΑΧΕΛΑΣ 

Ο​​ι ταινίες που κόβουν πολλά εισιτήρια στο Χόλιγουντ γίνονται κατόπιν σειρές: «Τα σαγόνια του καρχαρία Ι», «Τα σαγόνια ΙΙ» κ.λπ. Τώρα βλέπουμε στις εγχώριες οθόνες το επεισόδιο «Μνημονιακός πρωθυπουργός 3». Η ταινία δεν ήταν ιδιαίτερα δημοφιλής, αλλά όλα δείχνουν ότι, ανεξάρτητα από το ποιος «θίασος» βρίσκεται στην εξουσία, το έργο δεν αλλάζει.

Το σενάριο είναι το ίδιο, με παραλλαγές και διαβαθμίσεις. Ενας πολιτικός διεκδικεί την εξουσία. Βιάζεται, μάλιστα, να την κατακτήσει γιατί τον φανατίζουν η αυλή του και το κόμμα. Δεν νοιάζεται ούτε για την πολιτική σταθερότητα ούτε για οτιδήποτε άλλο. Προκαλεί εκλογές με την επιμονή του, χωρίς να στηρίζει μεγάλες και προφανείς μεταρρυθμίσεις. Ταυτόχρονα, υπόσχεται τα πάντα στους πάντες. Α, και βέβαια, να μην ξεχάσω, δεν προετοιμάζεται ούτε κατά διάνοια για να κυβερνήσει.
Ο φιλόδοξος και βιαστικός πολιτικός ανεβάζει τους τόνους μέχρι εκεί που δεν πάει και, όποτε μπορεί, κατεβάζει και τον κόσμο στους δρόμους. Φιλοτεχνεί μια εικόνα του πολιτικού αντιπάλου του η οποία στηρίζεται στη δαιμονοποίηση. Ο αντίπαλος - πρωθυπουργός είναι κατά κανόνα πουλημένος, πολύ μαλθακός στη διαπραγμάτευση και αρχιδιαπλεκόμενος.

Μία των ημερών ο πολιτικός μας κερδίζει τις εκλογές και εγκαθίσταται στο Μαξίμου. Τις πρώτες ημέρες και εβδομάδες νιώθει παντοδύναμος. Τον προσκυνά το εμφανές και το σκοτεινό κατεστημένο της χώρας και του δίνει την εντύπωση ότι θα τον αντιμετωπίζει σαν σουλτάνο για πολλά πολλά χρόνια. Μετά, αρχίζει να μαθαίνει την πραγματικότητα και να συνειδητοποιεί ότι αυτά που έλεγε στην αντιπολίτευση ήταν απλώς πομφόλυγες, ανέφικτες υποσχέσεις και θεωρίες που δεν αξίζουν το χαρτί πάνω στην οποία γράφτηκαν. Οταν καταλαβαίνει ότι έχει μπροστά του ένα μονόδρομο, αρχίζει το μαρτύριο. Παίρνει τις υποσχέσεις πίσω μία μία και ταυτόχρονα αρχίζει να χάνει έναν έναν τους πιο θερμούς υποστηρικτές του. Αναγκάζεται να ξενυχτάει στη Βουλή και να βλέπει την πλειοψηφία του να εξανεμίζεται σε κάθε κρίσιμη ψηφοφορία. Εν τω μεταξύ, έχει αποκτήσει την ίδια ψυχολογία που είχαν οι προκάτοχοί του μέσα στο «πολεμικό μπούνκερ» του Μαξίμου. Ο ίδιος και η οικογένειά του δέχονται επιθέσεις από παντού, ακριβώς όπως συνέβαινε με τους προηγούμενους ενοίκους. Οπως απαξίωσαν, έτσι απαξιώνονται.

Σε στιγμές μεγάλης πίεσης, θεωρεί ότι ο ίδιος κάνει το καθήκον του αλλά κανείς δεν τον καταλαβαίνει... Πίσω από κλειστές πόρτες φτάνει ακόμη και να παραδεχθεί ότι «τώρα καταλαβαίνω τον προκάτοχό μου, δεν κυβερνιέται αυτός ο τόπος».

Οι περιστασιακοί νονοί-σύμμαχοι αρχίζουν να εξαφανίζονται γιατί δεν θεωρούν ότι ικανοποιούνται επαρκώς οι απαιτήσεις που έθεσαν ως αντάλλαγμα για τη στήριξή τους. Αίφνης ανακαλύπτει ο περίφροντις πρωθυπουργός εχθρούς και υπονομευτές στους κύκλους των υποστηρικτών του. Η αβάντα τού χθες γίνεται διαπλοκή τού σήμερα.

Κάπου εκεί ανακαλύπτεται η ανάγκη της συναίνεσης. Εν τω μεταξύ, έχει χυθεί τόσο εύφλεκτο υλικό στο σκηνικό, που κανείς δεν έχει όρεξη να ακούσει για συνεννόηση σε εθνική βάση. Η καρέκλα τρίζει, η πλειοψηφία ροκανίζεται και αρχίζει ο πανικός. Εκεί χάνεται συνήθως η μπάλα και η κυβέρνηση και το ευρύτερο σύστημά της αρχίζουν να μοιάζουν με ανεκπαίδευτο πλήρωμα την ώρα ενός μεγάλου ναυαγίου.

Το σενάριο είναι το ίδιο, μόνο τα πρόσωπα αλλάζουν και ο βαθμός της ανευθυνότητας, της ασχετοσύνης και του φανατισμού. Προσωπικά, βαρέθηκα να βλέπω το ίδιο έργο. Ακόμη όμως περισσότερο εξοργίζομαι με εκείνους που είχαν δει το «Ι» και το «ΙΙ» αλλά δεν κατάλαβαν τίποτα, όχι, πάντως, τη στιγμή που έπρεπε.
Έντυπη ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Σάββατο, 21 Νοεμβρίου 2015

Η τελευταία απάντηση για τη βία

Νίκος Δήμου 









Το πιο ανόητο πράγμα στον κόσμο είναι ο πόλεμος.
Είναι παράλληλα και το πιο διαδεδομένο. Από τους προϊστορικούς χρόνους.
Η επιμονή σε αυτόν αποτελεί την απόδειξη πως η ανθρωπότητα δεν έχει ωριμάσει αρκετά ώστε να αξιοποιεί την σύντομη ζωή, απολαμβάνοντας τα ωραία της φύσης, της τέχνης, της τεχνολογίας. Την κάνει ακόμα πιο σύντομη και πιο οδυνηρή.
Έχει βρει άπειρες αφορμές για πολέμους: οικονομικές, θρησκευτικές, ιδεολογικές – ακόμα και ποδοσφαιρικές.

Έχω ένα γέροντα φίλο που οραματίζεται συνεχώς μία ουτοπία. Την κατάργηση των εξοπλισμών, των στρατών, των εθνών, των σημαιών. Σηκώνει μόνο μία σημαία, την Ολυμπιακή, και την χαρακτηρίζει: «Η μόνη σημαία που δεν έχει βαφτεί με αίμα».
Γράφει γράμματα σε ηγέτες και προέδρους, πρωθυπουργούς και βασιλείς, προωθώντας την ουτοπία του. Παίρνει ευγενικές απαντήσεις. Όλοι επαινούν τις καλές του προθέσεις. Ενώ παράλληλα ετοιμάζονται για το επόμενο μακελειό.
Ο αφελής! Θα λείψει ποτέ η βία από τον κόσμο; Αυτό είναι ο πόλεμος: μαζική βία.

Δεν υπάρχει δίκαιη βία – όπως δεν υπάρχει ξύλινο σίδερο. Είναι αντίφαση εν εαυτή. Η πρώτη λέξη αναιρεί την δεύτερη.
Καμία πράξη βίας δεν είναι δικαιολογημένη. Έστω κι αν αποτελεί απάντηση σε προγενέστερη βία. Έστω κι αν αποτελεί αντίδραση σε χειρότερη βία. Έστω κι αν γίνεται για καλό σκοπό. Για ιερό, υψηλό σκοπό.

Και η «νόμιμη βία», η κρατική; Και αυτή απαράδεκτη. Μόνο ως άμυνα είναι αποδεκτή. Και πάλι με το μικρότερο δυνατό ποσοστό καταναγκασμού και πόνου.
Εδώ ας θυμηθούμε την υψηλότερη ίσως σκέψη του Χριστιανισμού: «…όστις σε ραπίσει επί την δεξιάν σιαγόνα, στρέψον αυτώ και την άλλην». Στον παραδοσιακό νόμο: «Οφθαλμόν αντί οφθαλμού», ο Ιησούς αντιτάσσει: «Αν σε χαστουκίσει κάποιος, γύρισε και το άλλο μάγουλο». Έτσι κόβεται ο φαύλος κύκλος της βίας.
Διότι, αναμφίβολα, κάπου πρέπει να κοπεί. Αλλιώς θα ανανεώνεται αέναα: Οι Τζιχαντιστές έκαναν αυτό, επειδή οι Γάλλοι έκαναν εκείνο, και οι Αμερικανοί το άλλο, και οι Σιίτες αυτό, και οι Σουνίτες, και οι Αλεβίτες, και οι αποικιοκράτες και οι Σταυροφόροι… και πίσω, αιώνες πίσω, στον Κάιν και τον Άβελ της Βίβλου.

Αν δεν μπορέσουμε να σταματήσουμε αυτή τη συνεχή αναπαραγωγή θα συνεχίζουμε την βιομηχανική παραγωγή της οδύνης και του θανάτου.
Πότε θα γίνει αυτό; Δεν ξέρω. Ίσως σε χίλια χρόνια. Η ανθρώπινη εξέλιξη αργεί.
Στον διάλογο για τη βία, εγώ, ως άθεος Χριστιανός, έχω μόνο μία απάντηση. Το κατά Ματθαίον κεφάλαιο ε΄, στίχος 39, για το ράπισμα. Και το άλλο μάγουλο!

protagon.gr

Παρασκευή, 20 Νοεμβρίου 2015

Από το Α έως το Ω: Δημήτρης Νανόπουλος

ΙΩΑΝΝΑ ΜΠΛΑΤΣΟΥ

Ο διακεκριμένος καθηγητής φυσικής υψηλών ενεργειών και Πρόεδρος της Ακαδημίας Αθηνών Δρ. Δημήτρης Νανόπουλος, σε μια συνέντευξη-μάθημα ζωής, δηλώνει πως του αρέσει να απολαμβάνει «τη ζωή, τον έρωτα, την τέχνη», προτρέπει τους νέους «να πολεμήσουν για τη ζωή που θέλουν να έχουν» και τάσσεται απερίφραστα κατά της δήλωσης του Υπουργού Παιδείας Αριστείδη Μπαλτά «η αριστεία είναι ρετσινιά» ως «επαίσχυντη» και «ακυρωτική». Σήμερα, μπορείτε να τον παρακολουθήσετε στην ομιλία του στο Εθνικό Θέατρο «Ελπίζοντας στην αβεβαιότητα -Η παράλληλη ανατροπή στη φυσική, στις τέχνες και στο θέατρο».
Απολαμβάνω: «O πατέρας μου μού έλεγε: «Παιδί μου, αυτό που έχουμε είναι από εδώ μέχρι εκεί. Ό,τι έχεις, λοιπόν, να το χαίρεσαι και να το απολαμβάνεις». Η απόλαυση είναι μια πραγματικά ουσιαστική λέξη. Σε αντίθεση με την ευτυχία, η οποία είναι φευγάτη, στιγμιαία. Εγώ προσπαθώ να απολαμβάνω τη ζωή, τον έρωτα, την τέχνη, τη φύση, το καλό φαγητό, τους φίλους μου, τις παρέες, το πιοτό, το πούρο, μέσα στην έννοια του μέτρου προφανώς, εν γένει την καλή απλή ζωή. Από κει και πέρα, είμαι ευχαριστημένος που διάλεξα να κάνω κάτι στη ζωή μου, τη φυσική, που με γεμίζει εντελώς».
Βεβαιότητες: «Το χαρακτηριστικό της μοντέρνας φυσικής είναι η αβεβαιότητα. Η φυσική μας λέει ότι τα πάντα είναι αβέβαια. Και όπως θα πω και στην ομιλία μου στο Εθνικό Θέατρο, αν δεν υπήρχε αυτή η αρχή της αβεβαιότητας, δεν θα είμαστε εδώ σήμερα. Παρόλο, όμως, που είμαι υπερασπιστής του παραλόγου και της κβαντικής αβεβαιότητας, στην καθημερινή μας ζωή πρέπει να έχουμε κάποιες βεβαιότητες, κάποιες σταθερές, γιατί αν είναι όλα ρευστά και αβέβαια, πάμε στο χάος και χαθήκαμε. Τώρα, αν έχω μία βεβαιότητα, αυτή είναι ότι αγαπώ τη ζωή και ότι η φυσική είναι η ζωή μου. Νομίζω πως όταν έρθει η ώρα μου, μέχρι την τελευταία μου ανάσα, το χέρι μου όλο και κάποια εξίσωση ή παρατήρηση θα γράφει. Επίσης, μια και μιλάμε για βεβαιότητες, οι Αμερικανοί λένε: ‘Δύο πράγματα είναι βέβαια στη ζωή: ο θάνατος και η εφορία’». (γελάει)
Γεννήθηκα: «Στην Αθήνα, στο μαιευτήριο ‘Ελενα’, στις 13 Σεπτεμβρίου του 1948. Απέναντι από το ‘Ελενα’, στο τότε 3ο Γυμνάσιο και νυν 2ο Πειραματικό, έβγαλα το σχολείο. Δίπλα, ήταν το γνωστό αναμορφωτήριο ‘Στεφανία’, απ’ όπου και η ομώνυμη ταινία. Πιο πέρα, το γήπεδο του Παναθηναϊκού, οπότε καταλαβαίνετε είμαι Παναθηναϊκός. Η μητέρα μου με γέννησε στα 19 της –μια πανέξυπνη γυναίκα, κοντούλα αλλά σπίθα. Ο πατέρας μου ήταν ένας πολύ πράος άνθρωπος. Εγώ έχω πάρει το νεύρο και την ενεργητικότητα της συγχωρεμένης της μάνας μου. Λοιπόν, πίσω στη γέννησή μου, ήταν να γεννηθώ στις 11 Σεπτεμβρίου, αλλά δεν μπορούσα να γεννηθώ, γιατί είχα πολύ μεγάλο κεφάλι και έπρεπε να γίνει καισαρική, αλλά ο γιατρός έλειπε και τελικά έγινε η επέμβαση δύο μέρες μετά. Απ’ ό,τι μου έλεγε η μάνα μου, βγήκα κυριολεκτικά οριακά ζωντανός, καθώς γεννήθηκα μωβ, μπλαβής από την ασφυξία και φυσικά με πολύ μεγάλο κεφάλι. Τόσο μεγάλο στα πρώτα μου παιδικά χρόνια, που όταν με έβλεπαν τα άλλα παιδιά, έφευγαν. Ευτυχώς, πριν πάω στο δημοτικό, πήρε κανονικές διαστάσεις, γιατί το μέγεθός του είχε γίνει βραχνάς για τη μητέρα μου».
Δραπετεύω: «Θεωρώ πως είμαστε από γεννησιμιού μας δραπέτες. Γεννιόμαστε δραπετεύοντας από τη μήτρα της μάνας μας και ζούμε δραπετεύοντας από τον θάνατο. Σκανταλιάρηδες και σκασιάρχες εκ προοιμίου, λοιπόν. (γελάει) Από μικρός, λοιπόν, είχα μεγάλο σεβασμό και αγάπη για τους περιθωριακούς, όχι για κάτι νούμερα που περιφέρονται ως τέτοιοι, αλλά για τους αυθεντικούς, οι οποίοι, λόγω ιδεολογίας, ενσυνείδητα, δεν επιθυμούν να βρίσκονται στο κέντρο των πραγμάτων αλλά δημιουργούν και υπάρχουν στις παρυφές της κοινωνίας. Μιλάω για μεγάλους καλλιτέχνες και λογοτέχνες, που έζησαν ως δραπέτες της κοινωνίας. Γι’ αυτό, το ‘δραπετεύω’ μου ασκεί διαχρονικά μια μαγεία και έλξη».
Ελλάδα: «Είναι πολλά πράγματα για μένα. Καταρχάς, είναι μια πνευματική ιδιότητα, μια υψηλή ιδέα που δημιούργησε τη δημοκρατία, τις επιστήμες και τις τέχνες και αυτή την Ελλάδα φέρω μαζί μου και στο εξωτερικό. Γι’ αυτό και διατήρησα και διατηρώ πάντα την επαφή μου με τη ρίζα μου, την πατρίδα μου. Για μένα, η Ελλάδα είναι κάτι που σχεδόν δεν συνδέεται με τον παρόντα ελληνικό χωροχρόνο. Γι’ αυτό θλίβομαι βαθύτατα με τις πολιτικές-οικονομικές εξελίξεις των τελευταίων ετών. Είναι μια κατάντια που δεν μας αξίζει. Νομίζω πως ο ελληνικός λαός, σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο, είμαστε πιο έξυπνοι, πιο έντιμοι από ό,τι μας παρουσιάζουν και δικαιούμαστε καλύτερης τύχης. Οι Ελληνες διαπρέπουν όπου και αν βρεθούν στο εξωτερικό. Μαγιά ικανών ανθρώπων υπάρχει, λοιπόν. Τώρα, πως καταφέραμε και έχουμε φτάσει εδώ που έχουμε φτάσει, πρέπει να το δούμε πολύ σοβαρά. Πρέπει όλοι να αναλάβουμε τις ευθύνες μας. Γιατί αυτοί οι κύριοι που ήταν και είναι στη Βουλή εκλέγονται και δρουν με ‘εντολή λαού’, με δημοκρατικές διαδικασίες».
Ευτυχία: «Για να είναι κανείς ευτυχισμένος, πρέπει να του λείπουν μερικά data. Καμιά φορά δε, μπορεί να αφήνουμε εσκεμμένα απ’ έξω μερικά data, για να νιώσουμε κάποια στιγμιαία ευτυχία».
Ζηλεύω: «Εχω ζηλέψει στη ζωή μου, με την έννοια του θαυμασμού και όχι του φθόνου, τους καλούς επιστήμονες. Θα ήθελα να είμαι καλύτερος επιστήμονας, όπως ο Ρίτσαρντ Φάινμαν, ο Βέρνερ Καρλ Χάιζενμπεργκ, ο Πολ Ντιράκ. Έχω, επίσης, θαυμάσει και ζηλέψει το έργο του Τζέιμς Τζόις, του Αλμπέρ Καμί, του Ορσον Ουέλς».
Ήρωες: «Το ότι ζούμε μας καθιστά όλους μικρούς ήρωες. Ο καθένας στον χώρο και στον χρόνο του και ανάλογα με τις δυνατότητές του κάνει ό,τι καλύτερο μπορεί. Όμως, η έννοια του ήρωα είναι συνυφασμένη με κείνη της ήττας. Συχνά, πρέπει να ηττηθεί κάποιος για να φανεί το μεγαλείο του, η ηρωική του διάσταση».
Θεός/ Θάνατος: «Το υπαρξιακό ζήτημα του θανάτου γέννησε στον άνθρωπο την ανάγκη για την αναζήτηση του Θεού. Τώρα, λέω πως τον θάνατο δεν τον φοβάμαι ή έτσι, τουλάχιστον, έχω πείσει τον εαυτό μου. Ενδεχομένως, δεν τον πολυσκέφτομαι τον θάνατο, γιατί προσπαθώ να ζω έντονα. Πάντως, στην κηδεία μου θα ήθελα να παίζει του Νίνο Ρότα ένα κομμάτι από το ‘Αμακορντ’ του Φελίνι, όταν μπαίνει το μεγάλο πλοίο, το Ρεξ, στο λιμάνι του Ρίμινι. Θυμάμαι, όταν είχα δει την ταινία στην Αγγλία, σκέφτηκα πως αυτή η μουσική θέλω να παίζει στην κηδεία μου».
Ιστορία: «Είμαστε στο Δημοτικό, στου Ζωγράφου, το 1960 ακριβώς, εγώ 12 ετών. Κάθε Κυριακή, μας πήγαιναν υποχρεωτικά στο Κατηχητικό, στην εκκλησία του Αγίου Θεράποντα. Μια μέρα, μας μίλησαν για τον Ιωσήφ, όχι τον σύζυγο της Παναγίας, αλλά τον γιο του Ιακώβου, τον οποίο αγαπούσε πολύ ο πατέρας του αλλά όχι και τα αδέρφια του. Τον Ιωσήφ κάποια στιγμή τον πέταξαν σε ένα πηγάδι και μετά βρέθηκε στην Αίγυπτο, όπου έγινε πρίγκιπας. Για να μην μακρηγορούμε, λόγω Ιωσήφ, βρέθηκαν οι Εβραίοι στην Αίγυπτο. Όταν τελείωσε η ιστορία στο κατηχητικό και μας ζήτησαν να γράψουμε το ηθικό δίδαγμα, εγώ έδωσα λευκή κόλλα, γιατί διαφωνούσα ότι ήταν θέλημα Θεού και επέμενα ότι ήταν βασικό ότι τον μισούσαν τα αδέρφια του και του έκαναν κακό. Το τι έγινε στο Κατηχητικό, δεν περιγράφεται! Με έβγαλαν έξω και δεν ξαναπήγα, γεγονός, βέβαια, που πολύ χάρηκα».
Καθρέφτης: «Από το μόνο από το οποίο δεν μπορούμε να κρυφτούμε είναι ο εαυτός μας. Λέω, λοιπόν, συχνά στους φίλους μου ότι θέλω να είμαι εντάξει απέναντι στον εαυτό μου, να μην κάνω κακό σε άνθρωπο, γιατί όταν ξυρίζομαι το πρωί μπροστά στον καθρέφτη, θέλω να μου χαμογελάω και να σφυρίζω ωραίες, αγαπημένες μουσικές. Θέλω να μην ντρέπομαι, όταν με αντικρύζω στον καθρέφτη. Γιατί όλοι μας ξέρουμε βαθιά μέσα μας ποιοι πραγματικά είμαστε και τι έχουμε ή δεν έχουμε κάνει. Ισως, αυτοί που αφήνουν γένια να μην θέλουν να αντικρύζουν συχνά τον καθρέφτη τους».
Λάθη: «Όπως έλεγε ο Οσκαρ Ουάιλντ: ‘Εμπειρία είναι το όνομα που ο καθένας δίνει στα λάθη του’. Αν δεν κάνεις λάθη, δεν ζεις. Ο Φάινμαν, που είχε κάνει πολλά λάθη, ακόμα και στα δικά του διαγράμματα –και αυτό δεν το λέω υποτιμητικά, έλεγε και γέλαγε: ‘ο μόνος τρόπος να μην κάνεις λάθη είναι να μην κάνεις τίποτα’».
Ματαίωση: «Από μικρό παιδί, όταν έλεγα κάτι, το έκανα. Εχω, λοιπόν, ένα κόκκινο πανί, μία απίστευτα σκληρή στάση όταν μου ματαιώνουν κάτι. Είμαι ανηλεής όταν αισθάνομαι ότι με ματαιώνουν, μου ακυρώνουν κάτι εσκεμμένα. Έχω καταστρέψει σχέσεις λόγω αυτού, όταν ήμουν μικρότερος».
Νέα Γενιά: «Πρέπει να στηριζόμαστε στους νέους. Η νέα γενιά, εξ ορισμού, έχει υποχρέωση να αντιμετωπίζει τα πράγματα και ναι, να τα αλλάζει. Λέμε συχνά ότι παραδίδουμε στους νέους έναν κατεστραμμένο κόσμο, αλλά μήπως και εμείς στα μέσα του περασμένου αιώνα τι βρήκαμε; Δεν είχαμε να φάμε, τρώγαμε ψωμί με αλάτι, αλλά πολεμήσαμε. Πρέπει να πολεμήσουν και οι σημερινοί νέοι για τη ζωή που θέλουν να έχουν. Ας δουν το κινέζικο ιδεόγραμμα της κρίσης, το οποίο σημαίνει ταυτόχρονα και ευκαιρία. Να κάνουν αυτή την κρίση μια μεγάλη ευκαιρία».
Ξαγρυπνώ: «Συνεχώς, συνήθως λόγω δουλειάς. Κατά κάποιον τρόπο, είμαι εθισμένος στο ξενύχτι –τα ελληνικά γονίδια, βλέπετε. Ως θεωρητικός φυσικός, θέλω ησυχία για να δουλέψω και η νύχτα προσφέρεται για δημιουργική εργασία. Βάζω χαμηλά μουσική ή μια ταινία στην τηλεόραση και δουλεύω. Οι καλύτερες ιδέες μου έχουν έρθει νύχτα, ξαγρυπνώντας».
Οχι: «Εχω πει πολλά όχι και σε προσωπικό και σε δημόσιο επίπεδο. Και τώρα τελευταία, έχω πει όχι σε πρόταση μεγάλου κόμματος να κατέβω για βουλευτής επικρατείας. Εχω πει όχι σε διάφορες θέσεις. Κοιτάξτε, εγώ είμαι γεννημένος φυσικός. Δεν έχω πάστα πολιτικού. Δεν μπορώ να αναλάβω θέσεις που δεν έχουν σχέση με το αντικείμενό μου. Οπότε δεν έχω μετανιώσει που έχω αρνηθεί διάφορες δημόσιες θέσεις, αν και κάποιες ήταν πραγματικά τιμητικές και ήταν δύσκολο να αρνηθώ. Σε προσωπικό επίπεδο, ναι, έχω μετανιώσει για κάποια όχι μου. Γιατί πιστεύω πως είναι καλύτερα να μετανιώνεις για πράγματα που έχεις κάνει, παρά για κείνα που δεν έχεις κάνει».
Παιδεία: «Πέρα από την εγκύκλια παιδεία, πιο σημαντική είναι η ευρύτερη καλλιέργεια και κουλτούρα κάθε ανθρώπου. Τα πτυχία και τα μεταπτυχιακά δεν σου εξασφαλίζουν ότι έχεις παιδεία. Η παιδεία ξεκινά μέσα από την οικογένεια, από τα ‘μαθήματα’ που θα πάρει το παιδί πρακτικά, δια της μίμησης και του παραδείγματος, από τη μητέρα του και τον πατέρα του, και μετά έρχεται το σχολείο. Αυτά που υποφέρει σήμερα η Ελλάδα είναι αποτέλεσμα ελλειμματικής παιδείας, σε όλα τα επίπεδα».
Ρίσκο: «Στη ζωή πάντα πίστευα πως για να πετύχει κάποιος πρέπει να έχει αίσθηση του ρίσκου, λαγνεία για τη ζωή και άγρια φαντασία. Αρα, το ρίσκο για μένα είναι συνυφασμένο με τις επιλογές μου. Όπως έχει πει και ο Καμί, μου αρέσουν οι άνθρωποι που ρισκάρουν και που πάνε μέχρι την άκρη του γκρεμού, αλλά ταυτόχρονα έχουν και τη σοφία να κάνουν πίσω, όταν πρέπει».
Ραγιαδισμός: «Αυτή η χαρακτηριστική ιδιότητα του νεοέλληνα, της ‘τζάμπα μαγκιάς’, υποθάλπει ένα είδος ραγιαδισμού. Επειδή ξέρει ότι είναι εγκλωβισμένος, νομίζει ότι με τέτοιου είδους ξεσπάσματα αποκτά υπόσταση. Όμως, όπως έχει πει και ο Σεφέρης, ‘είμαστε πολύ για το τίποτα και λίγο για το κάτι’. Και κάπου εδώ ελλοχεύει και ο κίνδυνος της απομόνωσης της Ελλάδας. Και δεν αναφέρομαι μόνο στο Eurogroup, αλλά σε επιστημονικό και πολιτιστικό επίπεδο, γιατί έχουμε μια τάση εγκλωβισμού και γεωγραφικά και ψυχολογικά. Σαν να αισθανόμαστε ότι δεν μπορούμε να ανταγωνιστούμε τους Ευρωπαίους και κλεινόμαστε πίσω στο καβούκι μας. Αλλά η Ελλάδα έχει δώσει τα φώτα της στη Δύση και δικαιωματικά εκεί ανήκει».
Σιωπώ: «Από μικρός, δύσκολα σιωπούσα, όταν έβλεπα ή άκουγα κάτι παράλογο ή άδικο. Δεν μπορώ να αντιστέκομαι στον πειρασμό να παίρνω θέση για πράγματα για τα οποία έχω ισχυρή γνώμη. Για παράδειγμα, πρόσφατα που ακούστηκε μέσα στη Βουλή από τον υπουργό Παιδείας ότι ‘η αριστεία είναι ρετσινιά’, απορώ πως δεν έγινε της κακομοίρας. Μα, είναι ντροπή για δύο λόγους. Πρώτον, γιατί αυτή η κουβέντα ειπώθηκε από άτομο με επίσημη, θεσμική θέση, από τον υπουργό Παιδείας. Δεύτερον, η δήλωση έγινε από έναν ‘μαρξιστή της Αριστεράς’, όπως ο ίδιος αυτοαποκαλείται. Μου κάνει τρομακτική εντύπωση αυτή η επαίσχυντη δήλωση. Πιστεύω θα μείνει στην ιστορία της Βουλής ότι ο υπουργός Παιδείας το 2015 δήλωσε πως ‘η αριστεία είναι ρετσινιά’ και δεν άνοιξε ρουθούνι. Όταν η επιστήμη έχει κάνει τόσα θηριώδη άλματα, όταν αυτά τα άλματα έχουν γίνει χάριν κάποιων αρίστων, μια τέτοια δήλωση είναι τουλάχιστον ακυρωτική».
Τρέλα: «Καλά, είμαι γνωστός τρελός! (γελάει) Πιστεύω πως οι ‘τρελοί’ πάνε αυτόν τον κόσμο μπροστά. Ο Αρχιμήδης, ο Ντα Βίντσι, ο Μότσαρτ είναι ιδιοφυείς τρελοί που άλλαξαν τον ρουν της επιστήμης και της τέχνης».
Τύχη/ Τίποτα: «Το σύμπαν δεν είναι τίποτε άλλο παρά μια τυχαία διακύμανση του τίποτα. Εδώ, ενώνεται η κβαντική φυσική και κοσμολογία με την υπαρξιακή φιλοσοφία».
Υπονόμευση: «Την έχω νιώσει στο πετσί μου την υπονόμευση, τον φθόνο. Είναι πραγματικά απίστευτο πως κάποιοι άνθρωποι, αντί να ζουν και να απολαμβάνουν τη ζωή τους, ζουν μισανθρωπικά και τοξικά υπονομεύοντας τον διπλανό τους. Βρε, ζήστε τη ζωή σας και αφήστε τους άλλους να κάνουν ό,τι νομίζουν. Και αν κάνουν κάτι καλό, μιμηθείτε το, προχωρήστε το, εξελίξτε το».
Φόβοι: «Επειδή το μυαλό μου τρέχει πολύ γρήγορα –και αυτό είναι και καλό και κακό, καμιά φορά όταν ακούσω ή μάθω ένα άσχημο μαντάτο, αυτό το ρημάδι το μυαλό τρέχει τόσο γρήγορα στην πιο αρνητική εξέλιξη του πράγματος, που με διαλύει. Αυτή, όμως, η πρακτική έχει αποδειχτεί ενίοτε τόσο λάθος, που έχω περάσει φοβερές στεναχώριες δημιουργώντας τέρατα, χωρίς να υπάρχει κανένας λόγος, όπως αποδεικνύεται εκ των υστέρων. Κι ενώ στεναχωρήθηκα σφόδρα, χωρίς λόγο τελικά, το σύστημά μου, τα κύτταρά μου σίγουρα έχουν πληρώσει και έχουν καταγράψει όλο αυτό το στρεσάρισμα. Πολύ φοβάμαι αυτή την πλευρά μου».
Χρόνος-Χώρος: «Ζούμε σε ένα συγκεκριμένο χώρο και χρόνο εντελώς τυχαία, αλλά ο καθένας από εμάς θα πρέπει να κάνει όσο καλύτερη χρήση μπορεί αυτού του χωροχρονικού του δεδομένου, πέρα από μισαλλοδοξίες, δόγματα ή δοξασίες που μας εγκλωβίζουν. Αυτή η τυχαιότητα του χωροχρόνου και πόσο αυτή μας καθορίζει είναι εκπληκτική, αν τη σκεφτεί κανείς».
Ψάχνω: «Ψάχνω να καταλάβω τον κόσμο. Όπως έχει πει και ο Αϊνστάιν, η φυσική είναι ένα ραφινάρισμα της καθημερινής σκέψης. Το ρήμα ‘ψάχνω’ είναι το raison d'être του ερευνητή, με παραφυάδες του την οξυδέρκεια και τη φαντασία, ώστε να μένει η ουσία, ο πυρήνας της έρευνας».
Ωρα να…: «…ζήσουμε».
* «Ελπίζοντας στην αβεβαιότητα -Η παράλληλη ανατροπή στη φυσική, στις τέχνες και στο θέατρο»: Στο πλαίσιο «Συμπόσιο του Μήνα», που διοργανώνει το Εθνικό Θέατρο, σήμερα Τρίτη 24 Φεβρουαρίου και ώρα 20:00, ομιλητής είναι ο κ. Δημήτρης Νανόπουλος (Εθνικό Θέατρο – Κεντρική Σκηνή, Αγίου Κωνσταντίνου 22-24, τηλ. 2105288170,-171,-173, www.n-t.gr). Η είσοδος για το κοινό είναι ελεύθερη. Για τη συμμετοχή θα τηρηθεί σειρά προτεραιότητας κατά την προσέλευση.
Διαβάστε τη συνέντευξη, ακούγοντας πέντε αγαπημένα μουσικά κομμάτια του Δημήτρη Νανόπουλου:
- « Piano concerto n. No. 21 in C major», Wolfgang Amadeus Mozart

- «Bolero», Maurice Ravel

- «As Time Goes By», «Casablanca» soundtrack

- «The Windmills Of Your Mind», Michel Legrand, «The Thomas Crown Affair» soundtrack

- «Βρέχει φωτιά στη στράτα μου», Στράτος Διονυσίου


Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Πέμπτη, 19 Νοεμβρίου 2015

Αστακός: αμήχανοι θεατές, συνθηματολόγοι κριτικοί και άλλες ιστορίες

Της Μαριλένας Καρρά

Ο Αστακός αποτελεί ένα κινηματογραφικό ξέσπασμα βίας και ως τέτοιο προκαλεί αμηχανία. Άλλωστε, η βία φέρνει πάντα αντιδράσεις. Είναι ο καταλύτης μιας άναρχης κινητικότητας. Δεν αφήνει κανένα περιθώριο για στασιμότητες και ασφάλειες. Από τον πουριτανισμό και τις κάθε λογής καθαρολογίες για την «περίεργη» αφηγηματική δομή, μέχρι τις προσεχτικές επευφημίες για την ανάπτυξη μιας νέας κινηματογραφικής φόρμας στην εν λόγω ταινία, ανιχνεύεται ακριβώς αυτή η αμηχανία- αντίδραση στα πολλαπλά ξεσπάσματα βίας.

Υπάρχει μια αδυναμία στο να μιλήσουμε γι αυτή τη βία χωρίς να μπερδευτούμε σκοντάφτοντας σε περιγραφικές εξηγήσεις. Από την άλλη, όμως, ίσως είναι ένας τρόπος να εξηγήσουμε σε δεύτερο χρόνο τον ηλιθιωδώς κεκαλυμμένο φθόνο όσων νομίζουν πως μπορούν μιλώντας συνθηματολογικά για «μεταμοντέρνες νομιμοποιήσεις του παρόντος» να ψηλαφήσουν έστω και πρωταρχικά τη συνθετότητα ορισμένων σχέσεων. Των σχέσεων της κινηματογραφικής εικόνας με τον ίδιο της τον ρυθμό, της αλληγορίας με την κινηματογραφική ιστορία, του κάδρου με τους εξω- κινηματογραφικούς παράγοντες και τις συνθήκες προβολείς, καθώς και ένα σωρό άλλες που θα ήταν αφελές να θεωρήσουμε πως καταγράφονται απλοϊκά στην περίπτωση ενός σύνθετου γεγονότος, όπως είναι μια κινηματογραφική παραγωγή, που μάλιστα βρίσκεται ακόμη εν εξελίξει στο επίπεδο της προβολής και πρόσληψης της από το κοινό, αλλά και της αποδοχής της ή όχι από θεσμικούς φορείς, όπως τα φεστιβάλ[1], οι κριτικοί κινηματογράφου και άλλοι.

Το σύνθετο και γενικευμένο περιβάλλον επιτήρησης των ηρώων από την αρχή μέχρι και το τέλος δεν αποτελεί σεναριογραφικό ή σκηνοθετικό τερτίπι, αλλά μια απόφαση. Απόφαση που φέρνει δίπλα- δίπλα, στο επίπεδο ενός υποχρεωτικού διαλόγου, ετερόκλητα κείμενα. Από τη λογοτεχνία του Όργουελ και τις αναφορές στο 1984 και στη Φάρμα των ζώων μέχρι την εικόνα ενός κόσμου- φυλακής με πειθαρχίες, κανόνες και θάνατο, το διακύβευμα σχετίζεται περισσότερο με μια πολιτική αποδόμησης των πολιτισμικών σημείων του σύγχρονου δυτικού κόσμου, παρά με την προώθηση ενός υπαρξιακού δράματος.

Στον Αστακό το σμίξιμο των ανθρώπων είναι μέρος μιας αρένας, είναι κομμάτι μιας διαδικασίας κυνηγιού και ανταγωνισμού. Η ατομική επιλογή θα κατέβει από τη σφαίρα των μεταφυσικών της ψευδαισθήσεων και θα υποταχθεί στη λειτουργία ισχυρών μηχανισμών: από τους καθεστωτικούς του ξενοδοχείου των ζώων μέχρι τον ολοκληρωτισμό των επαναστατημένων «μοναχικών» η εξουσία των μηχανισμών προκαλεί στομαχόπονο στους θεατές.

Γιατί στον Αστακό, σε συμφωνία με μια φουκωική παράκληση, η εξουσία, οι μηχανισμοί της και κατά συνέπεια, η βία που παράγουν δεν είναι ηθικολογικό φετίχ. Δεν έρχεται από τα πάνω. Δεν είναι ο Θεός εκείνος που κυριαρχεί. Και ποιος είναι ο Θεός; Ο Θεός πέθανε.

Ο μηχανισμός είναι τα εκατομμύρια εκείνα εξαρτήματα του, που εμμένουν ή αποκόπτονται από τους ιστούς που τα συνδέουν με έναν ορισμένο τρόπο. Ψάχνοντας, όμως, έναν άλλο τρόπο συσχέτισης οι κινηματογραφικοί ήρωες θα ακουμπήσουν τα όρια. Εκεί ακριβώς εντοπίζεται ο κίνδυνος. Θα λοξοδρομήσουν σε άλλους κώδικες. Αυτή η λοξοδρόμηση, είτε επιχειρείται σκηνοθετικά, είτε σεναριογραφικά, είτε ερμηνευτικά, φωνολογικά και κινησιολογικά, είναι η απαρχή της αμηχανίας που παράγει η ταινία.

hitandrun.gr

Δευτέρα, 16 Νοεμβρίου 2015

Ματσαγγάνης: Συζητάμε για ανοησίες

Τον κίνδυνο «να μπει η χώρα σε μια πορεία αργής αλλά σταθερής παρακμής» επισημαίνει ο αν. καθηγητής στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Μάνος Ματσαγγάνης, σημειώνοντας ότι «η κάθαρση δεν είναι αναπόφευκτη».
Στην Αγγελική Σπανού

Η προσφυγική κρίση τα αλλάζει όλα – εδώ και στην Ευρώπη. Μήπως πρόκειται για ένα πρόβλημα που δεν λύνεται;
Οπωσδήποτε πρόκειται για πρόβλημα που δεν λύνεται εύκολα. Ει μη τι άλλο, δείχνει πόσο μάταιο είναι για την Ευρώπη –και για την Ελλάδα ανάμεσά της– να θεωρεί ότι μπορεί να παραμένει νησίδα ευημερίας και ασφάλειας σε έναν κόσμο πολέμων και διώξεων, χωρίς αυτό να προκαλεί μεγάλης κλίμακας μετακινήσεις πληθυσμών.
Ο Umberto Eco πριν από αρκετά χρόνια, όταν άρχισαν να αποβιβάζονται οι πρώτες λέμβοι στη Λαμπεντούζα, είχε καλέσει τους Ιταλούς να το φιλοσοφήσουν. Στο κάτω-κάτω, αυτό που στα σχολικά βιβλία τους (και στα δικά μας) αποκαλείται «βαρβαρικές εισβολές» γερμανικών κυρίως φυλών, που σήμαναν το τέλος της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, στα γερμανικά σχολικά βιβλία ονομάζεται απλώς «μετακινήσεις πληθυσμών».
Στη μακρά περίοδο, η πληθυσμιακή σύνθεση των κατοίκων σχεδόν κάθε χώρας (ή και ηπείρου) αλλάζει συνεχώς. Φυσικά, για τη γενιά που βιώνει τέτοιου είδους αλλαγές η εμπειρία μπορεί να είναι αρκετά ανησυχητική, αν όχι εντελώς τραυματική.

Έχει νόημα να πιστεύουμε σε μια Ε.Ε. που αφήνει να πνίγονται παιδιά στο Αιγαίο;
Όλες οι ευρωπαϊκές χώρες είναι ένοχες για τα παιδιά που πνίγονται – και η Ελλάδα ανάμεσά τους. Το τρομακτικό δίλημμα που αντιμετωπίζουν οι Ευρωπαίοι είναι ότι η εγγύηση ασφαλούς διάβασης για τους εκατοντάδες χιλιάδες απελπισμένους ανθρώπους που συνωστίζονται στα παράλια της Τουρκίας (και της Λιβύης) θα διογκώσει κι άλλο τις μεταναστευτικές ροές. Και αυτό η ευρωπαϊκή κοινή γνώμη –και η ελληνική– δεν είναι έτοιμη να το δεχτεί.
Από την άλλη, η μεταχείριση των παράνομων μεταναστών είναι (συνολικά) απείρως πιο ανθρώπινη στην Ευρώπη –ειδικά στη Βόρεια Ευρώπη– απ’ ό,τι οπουδήποτε αλλού στον κόσμο, π.χ. στις ΗΠΑ, το οποίο άλλωστε με τη σειρά του εξηγεί γιατί οι πρόσφυγες και οι υπόλοιποι μετανάστες θέλουν να φτάσουν με κάθε τρόπο σε χώρες όπως η Γερμανία ή η Σουηδία.

Στη χώρα μας, με το μεταναστευτικό ζήτημα να πέφτει πάνω στο οικονομικό, πάμε ολοταχώς σε αδιέξοδο. Έτσι δεν είναι;
Ναι και όχι. Ο κρατικός μηχανισμός έδωσε για άλλη μια φορά εξετάσεις και απέτυχε: όπως με τις πυρκαγιές το 2007, έτσι και με τους πρόσφυγες το 2015, το ελληνικό κράτος απέδειξε ότι είναι τόσο διαβρωμένο, που δεν είναι πλέον σε θέση να αντιμετωπίσει έκτακτες καταστάσεις (ίσως μάλιστα ούτε καν μη έκτακτες).
Από την άλλη, εκατοντάδες πολίτες στη Λέσβο και αλλού έδειξαν εντυπωσιακή ψυχραιμία, και κάποτε απλόχερη γενναιοδωρία, μέσα σε συνθήκες που θα δοκίμαζαν τις αντοχές οποιασδήποτε κοινωνίας. (Φαίνεται ότι τα γνωστά κρούσματα αισχροκέρδειας και κουτοπονηριάς ήταν μάλλον εξαίρεση παρά κανόνας.)

Οκτώ χρόνια ύφεσης είναι πραγματικά κατάσταση πολέμου. Παλεύεται;
Θα προτιμούσα να αφήσουμε κατά μέρος τις πολεμοχαρείς μεταφορές. Η τοξική δημαγωγία του τύπου «μνημόνιο = γενοκτονία» θόλωσε τα πνεύματα και εμπόδισε να βρεθούν λύσεις στα προβλήματα. (Αν και βέβαια απεδείχθη εκλογικό χρυσωρυχείο για τους εμπνευστές της.)
Θα έλεγα επιγραμματικά ότι η κατά το 1/4 υποβάθμιση του βιοτικού επιπέδου ευθυγράμμισε τις καταναλωτικές δυνατότητες με τις παραγωγικές επιδόσεις της χώρας. Από δω και πέρα, υπάρχουν δύο επιλογές, οι ίδιες που υπήρχαν εξαρχής: μπορούμε είτε να αρκεστούμε στα λίγα είτε να προσπαθήσουμε για κάτι παραπάνω. Εάν επιλέξουμε το δεύτερο, θα πρέπει να σοβαρευτούμε έστω και τώρα, να νοικοκυρευτούμε και να στραφούμε προς την καινοτομία, την υγιή επιχειρηματικότητα, την εξυγίανση των θεσμών της οικονομίας (και όχι μόνο). Άλλος δρόμος φοβάμαι πως δεν υπάρχει.

Με τέτοια κοινωνική κόπωση και φοροδοτική εξάντληση της πλειοψηφίας, με τον πληθυσμό να μικραίνει και να γερνάει, τι μέλλον έχουμε;
Η Ελλάδα ποτέ δεν πεθαίνει. Ο κίνδυνος είναι να μπει σε μια πορεία αργής αλλά σταθερής παρακμής. Άλλωστε η οικονομική ιστορία είναι γεμάτη παραδείγματα χωρών που δεν μπόρεσαν να παρακολουθήσουν τις αλλαγές του περιβάλλοντος και έτσι μοιραία έχασαν έδαφος. Ας μην ξεχνάμε ότι η δεύτερη πλουσιότερη χώρα στον κόσμο στις αρχές της δεκαετίας του 1940 ήταν η… Αργεντινή! Όπως και σε αυτή την περίπτωση, συχνά αυτό που προκαλεί την αρχική υποχώρηση και στη συνέχεια εμποδίζει την ανάκαμψη είναι η αστάθεια και ακαταλληλότητα των πολιτικών θεσμών.
Όσον αφορά τη γήρανση του πληθυσμού, πρόκειται για οξύτατο πρόβλημα που αφορά ολόκληρη την Ευρώπη (και ιδίως τη Νότια Ευρώπη), όχι μόνο την Ελλάδα. Βραχυπρόθεσμα, η μόνη ρεαλιστική λύση είναι η –ενδεχομένως στοχευμένη– ενθάρρυνση της μετανάστευσης. Σκέφτομαι συχνά ότι η άφιξη στις ακτές μας δεκάδων χιλιάδων συχνά μορφωμένων ανθρώπων, διψασμένων για «δουλειά και προκοπή», όπως οι περισσότεροι μετανάστες, θα μπορούσε να είναι ευκαιρία για μια ισχυρή δημογραφική και ταυτόχρονα οικονομική τόνωση. Αλλά φαίνεται ότι θα παραμείνει χαμένη ευκαιρία.

Εκτός από το μνημόνιο δεν υπάρχει καμία άλλη πολιτική στη χώρα. Ούτε η κυβέρνηση ούτε η αντιπολίτευση έχει πρόταση/σχέδιο/ιδέα για το τι να κάνουμε. Έχει καταργηθεί η σκέψη; Τι ακριβώς μας συμβαίνει;
Ίσως αυτό που μας συμβαίνει να είναι ότι για 5+ χρόνια αρνηθήκαμε να δεχτούμε την πραγματικότητα, πιστεύοντας ότι κάποια «έξυπνη» κίνηση ή θεαματικός χειρισμός θα μας ξαναφέρει εύκολα εκεί που ήμαστε πριν. Το γνωστό ρητό «δεν θέλει κόπο, θέλει τρόπο» θα μπορούσε να είναι το σύμβολο της εθνικής μας αυταπάτης. Καλώς ή κακώς, «θέλει κόπο», πολύ κόπο, και σκληρή δουλειά.
Όπως ανέφερα παραπάνω, μπορούμε να κατηγορούμε ο ένας τον άλλο για «προδοσίες» και τα τοιαύτα, ή μπορούμε να σκεφτούμε πώς περισσότερες ελληνικές επιχειρήσεις θα παράγουν προϊόντα τέτοιας ποιότητας και τιμής που οι καταναλωτές στις διεθνείς αγορές να θέλουν να τα αγοράσουν. Και έτσι να μπορέσουν να μείνουν και να δημιουργήσουν στη χώρα οι χιλιάδες πιτσιρικάδες που μετανάστευσαν τα τελευταία χρόνια, και να δώσουν δουλειά σε εκατοντάδες χιλιάδες άλλους που σήμερα είναι άνεργοι. Η δημιουργία 100+ χιλιάδων θέσεων εργασίας για τα επόμενα 10+ χρόνια (με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τη φορολογική, ρυθμιστική, εκπαιδευτική κ.λπ. πολιτική) θα έπρεπε να είναι ο κοινός στόχος όλων των κομμάτων και η κομματική αντιπαράθεση θα έπρεπε να εκδηλώνεται με προτάσεις για το πώς ο στόχος αυτός μπορεί να επιτευχθεί. Αντ’ αυτού, συζητάμε για ανοησίες.

Σερνόμαστε διαρκώς από τότε που ξέσπασε η κρίση. Πόσο ακόμη μπορεί να κρατήσει αυτό; Κάποια στιγμή, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, δεν θα επέλθει μια κάθαρση στην ελληνική τραγωδία;
Η κάθαρση δεν είναι αναπόφευκτη: δυστυχώς, η ζωή δεν αντιγράφει πάντοτε την τέχνη.

Αν ξεκινούσατε τώρα την ακαδημαϊκή σας σταδιοδρομία, θα ψάχνατε τρόπο να φύγετε από τη χώρα;
Παρεμπιπτόντως, ξεκίνησα την ακαδημαϊκή μου σταδιοδρομία σε άλλη χώρα (στην Αγγλία) και επέλεξα να επιστρέψω απολύτως συνειδητά. (Εκ των υστέρων κρίνοντας, δεν πήγε και πολύ καλά αυτή η επιλογή μου, αλλά οι άνθρωποι δεν έχουμε τέτοιες πολυτέλειες: κρίνουμε μόνο εκ των προτέρων.)
Η μετανάστευση δεν με τρομάζει – ούτε θα πρέπει να τρομάζει κανέναν. Για τα ίδια τα άτομα που παίρνουν τη μεγάλη απόφαση είναι πάντοτε μια διέξοδος, με το αντίστοιχο βέβαια κόστος. Για τη χώρα μπορεί να είναι αιμορραγία, αλλά μπορεί να είναι και επένδυση, ιδίως εάν όσοι φεύγουν σήμερα επιστρέψουν σύντομα, με φρέσκες ιδέες στις αποσκευές τους. Φυσικά, για να συμβεί κάτι τέτοιο δεν αρκεί ο ήλιος, η θάλασσα και η καλή νυχτερινή ζωή. Θα πρέπει η Ελλάδα να γίνει μια χώρα όπου νέοι άνθρωποι με όρεξη για δουλειά να μπορούν να προκόψουν χωρίς διασυνδέσεις. Απέχουμε πολύ από κάτι τέτοιο και φοβάμαι μάλιστα ότι κινούμαστε προς την αντίθετη κατεύθυνση.

Τι είναι αριστερό/προοδευτικό σήμερα;
Αυτό που ήταν πάντα: Η επιδίωξη της ισότητας και της δικαιοσύνης.
Το παλιό δίλημμα ήταν πώς η επιδίωξη αυτή μπορεί να είναι συμβατή με το σεβασμό των ελευθεριών – αλλά η ιστορία π.χ. της βορειοευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας του 20ού αιώνα διέψευσε τις σχετικές ανησυχίες. Το νέο δίλημμα είναι πώς η (θεμιτότατη) φιλοδοξία της βελτίωσης της θέσης των φτωχών ανθρώπων μπορεί να είναι συμβατή με τα κίνητρα υγιούς επιχειρηματικότητας. Η απάντηση εδώ δεν μπορεί παρά να είναι επίσης «σοσιαλδημοκρατικού» τύπου: η αναζήτηση λύσεων «θετικού αθροίσματος», όπου όλα τα εμπλεκόμενα μέρη ωφελούνται.
Ένα συγκεκριμένο παράδειγμα: Επειδή δεν μπορούμε να προσλάβουμε 1,4 εκατομμύρια άτομα στο Δημόσιο, η απορρόφηση των ανέργων ή θα συνδυαστεί με πρωτοφανή άνθηση της δημιουργικότητας, της καινοτομίας και της επιχειρηματικότητας ή δεν θα είναι βιώσιμη. Η «αριστερή/προοδευτική» θέση δεν μπορεί να είναι η άρνηση αυτής της απλής αλήθειας. Θα πρέπει να είναι η εξασφάλιση ότι τα κέρδη των επιχειρήσεων θα μεταφραστούν σε σταθερές θέσεις εργασίας, με ελκυστικούς μισθούς, καλές συνθήκες κ.λπ. Κάτι που φυσικά προϋποθέτει σημαντικές μεταρρυθμίσεις σε όλους τους τομείς.

[Free Sunday, τεύχος 342]


Σάββατο, 14 Νοεμβρίου 2015

Δεν γίνεται να παραμένουμε αδιάφοροι!

                                                   Κάτι πρέπει να γίνει, να κάνουμε!

Η Ευρώπη δεν θα χάσει την ψυχή της

Δεν υπήρξε ποτέ μετά τον Πόλεμο φοβερότερη πρόκληση για τη Δύση από την απειλή (κι από χθες επίθεση) της τρομοκρατίας των τζιχαντιστών.
Δεν είναι μόνο ότι πολεμούν τις αξίες μας: την ελευθερία, την ανεκτικότητα, τα δικαιώματα και την ισότητα, τον ορθό λόγο, το δικαίωμα να διαφέρουμε, να ερωτευόμαστε, να βλασφημούμε και να αμφισβητούμε.

Δεν είναι μόνο ότι ο αντίπαλος είναι αόρατος, είναι παντού και πουθενά, ζει ανάμεσά μας.

Δεν είναι ότι κι η τελειότερη αμυντική τεχνολογία είναι άχρηστη απέναντι σε έναν φανατικό αποφασισμένο να γίνει ανθρώπινη βόμβα.

Είναι κυρίως ότι ο πόλεμός τους στοχεύει στην Αχίλλειο πτέρνα της δυτικής δημοκρατίας –την ανεκτικότητα, την πολυφυλετικότητα, την πολυπολιτισμικότητα.
Εκατομμύρια μουσουλμάνοι και άνθρωποι αραβικής και αφρικανικής καταγωγής ζουν στην Ευρώπη, ειρηνικά, σεβόμενοι το κράτος δικαίου. Χωρίς μεγαλύτερη τάση να επιβάλουν στους άλλους τη θρησκεία και τις αντιλήψεις τους από ό,τι οποιοσδήποτε θρησκευόμενος χριστιανός.

Οι ισλαμοφασίστες επιδιώκουν να πυροδοτήσουν τις διακρίσεις, το racial profiling, την ξενοφοβία, τα προληπτικά αστυνομικά μέτρα εις βάρος των μουσουλμάνων που ζουν στην Ευρώπη, για να προκαλέσουν τη ριζοσπαστικοποίηση και τελικά στράτευσή τους στις τάξεις της τρομοκρατίας. Φαντασιώνονται τζιχάντ σε ευρωπαϊκό έδαφος.
Το κόστος αυτού του πολέμου θα το υποστούν κυρίως οι αδύναμοι, κι εκείνοι στους οποίους δοκιμάζονται τα όρια της ανοιχτής Ευρώπης: οι μουσουλμάνοι πολίτες και μετανάστες στις ευρωπαϊκές κοινωνίες, οι δυστυχισμένοι πρόσφυγες που καταφτάνουν στις ακτές μας για να γλυτώσουν τη βαρβαρότητα των τζιχαντιστών στις χώρες προέλευσής τους.

Οι αξίες και ο τρόπος ζωής μας θα δοκιμαστεί. Οι δημοκρατίες μας θα πρέπει να χαράξουν μια νέα αναγκαία ισορροπία ανάμεσα στην ελευθερία και την ασφάλεια, που θα έχει κόστος για τις ελευθερίες.

Όμως η Ευρώπη δεν πρέπει να γίνει στρατοπεδική κοινωνία και αστυνομικό κράτος, γιατί τότε θα έχει χάσει την ψυχή της. Δεν πρέπει να παραδοθεί στους ξενόφοβους και ακροδεξιούς που ονειρεύονται ομοιογενείς κοινωνίες. Αυτό θα ήταν ο θρίαμβος των φασιστών της τζιχάντ.

Η Ευρώπη δεν είναι πια ίδια μετά την 13η Νοεμβρίου, αλλά οι αξίες της θα νικήσουν. Το Παρίσι θα παραμείνει η πόλη του φωτός.

Γιώργος Παγουλάτος

protagon.gr

To σκίτσο “γροθιά στο στομάχι” του Αρκά για το τρομοκρατικό χτύπημα του Παρισιού …

Με ένα σκίτσο όπου η Γαλλική σημαία σύμβολο του διαφωτισμού βάφετε με αίμα ήταν ο καλλιτεχνικός  τρόπος αντίδρασης  του Αρκά, η θέση του στο τυφλό τρομοκρατικό χτύπημα εναντίον όλου του δυτικού κόσμου.

Το σκότος και το φως




  •                       
     
                                                                                                                           photo: Νίκος Δήμου




Ήρθε λοιπόν πιο κοντά μας το μαύρο σκοτάδι του φανατισμού - και απλώθηκε πάνω από την «Πόλη του Φωτός».

Αυτή είναι νέα κήρυξη πολέμου. Μπορεί να μη νιώσαμε την πρώτη, της 11/9 (μερικοί ανεγκέφαλοι χάρηκαν κιόλας που χτυπήθηκαν οι Αμερικανοί) αλλά τώρα μας αφορά άμεσα.
Η Γαλλία είναι η χώρα που μας έδωσε τον Διαφωτισμό, τη σύγχρονη δημοκρατία, τα ατομικά δικαιώματα. Είναι η πατρίδα από όπου ξεκίνησε η ελληνική Επανάσταση. Όποιος χτυπάει τη Γαλλία, χτυπάει όλους μας.

Και να μην ξανακούσω την ηλίθια δικαιολογία ότι και για τους τζιχαντιστές φταίει η Δύση. (Τη λένε αυτοί που άλλωστε υποστηρίζουν πως για όλα φταίει η Δύση). Καμία Δύση δεν είπε στους τζιχαντιστές να γίνουν βάρβαροι, να εξολοθρεύουν αμάχους, να αποκεφαλίζουν αιχμαλώτους, να καταστρέφουν έργα τέχνης, να εξανδραποδίζουν πληθυσμούς.

Κάθε θρησκεία, όταν κατάλληλα διαστραφεί, γίνεται κήρυγμα μίσους. Ακόμα και η θρησκεία της αγάπης μας έδωσε τις Σταυροφορίες, την Ιερά Εξέταση και τους «δεκάκις μύριους» νεκρούς της Εικονομαχίας. Η πίστη εύκολα γίνεται πάθος και η προσήλωση φανατισμός.
Αλλά το ότι σήμερα, στον 21ο αιώνα, θα βλέπαμε φαινόμενα της «Νύχτας του Αγίου Βαρθολομαίου» (όπου οι Γάλλοι καθολικοί έσφαξαν τους προτεστάντες), ότι θα πηγαίναμε δηλαδή έξι αιώνες πίσω στο σκότος μοιάζει απίθανο και είναι απάνθρωπο.

Η σκέψη μας στη Γαλλία και στο φως. Δεν πρέπει να σβήσει ούτε να δύσει. Κατακτήθηκε με αγώνες και θυσίες, ο σεβασμός στην ταυτότητα του Άλλου και στα δικαιώματά του. Είναι η κορύφωση του δυτικού πολιτισμού – ο Παρθενώνας του. Και πρέπει να μείνει ψηλά, όρθιος και να ακτινοβολεί!

Νίκος Δήμου, protagon.gr

Αποψη: Για το Παρίσι, την συλλογική μας Οκτάνα

Τρομοκρατική επίθεση στο Παρίσι
 
Οποιος εχει περπατήσει νύχτα στις ανοιχτές παρισινες λεωφόρους και τις γέφυρες του Σηκουάνα, την ώρα που τα πιτσιρικια παίζουν μουσικές και φλερτάρουν στις όχθες του, αψηφώντας τις παραδοσιακές διαμάχες ("ποιά ειναι πιο ζωντανή, η Ριβ Γκος;"), ξέρει οτι η πόλη αυτη ειναι συνώνυμη του έρωτα και της ζωής.

Καθε στερεότυπο υποχωρεί κι ατονεί μπροστά σε αυτον τον αέναο ύμνο στις αισθήσεις: μουσικές αφρικανικές και σανσον, μυρωδιές μπαγκέτας και φελαφελ, κομψές αρχιτεκτονικές Οσμαν και Ζαχα Χαντιντ, το Ορσε και το Λούβρο και το Μπρανλι κι οι υπέροχες αυτοσχέδιες μόδες στους δρόμους που γίνονται πασαρέλα αληθινής ομορφιάς, συγκινητικης νιότης.

Ολα αυτα βρέθηκαν χθες στο στόχαστρο των δραστών. Κι αυτο δεν αφορά μονο τους κατοίκους της πόλης, αφορά όλους μας, όσους θεωρούμε οτι το Παρισι ειναι η χειροπιαστή ουτοπία μας, ένας τόπος, στον οποίο καποτε μπορούμε κι εμείς να ζήσουμε, εστω για λίγες μερες, ως τουρίστες. Το Παρισι ειναι η Οκτανα μας, "μεταίχμιο της Γης και του Ουρανού".

Το σοκ ειναι μεγαλο και καλυτερα να αποφύγουμε τωρα, τις πρώτες ωρες, όσο αυτη η μητρόπολη πενθεί ακομη νέα παιδια, τις αναλύσεις για το το σημαίνει αυτη η επιθεση και τι συνέπειες θα εχει για την αιςθηςη φόβου σε όλη την Ευρωπη, την ενθαρρυνση του Ισλαμικου Κράτους, την ενίσχυση των μέτρων ασφαλείας παντου, την περιστολή των ελευθεριών, την γιγαντωση της ισλαμοφοβίας και την μετεξέλιξη της μπροσφυγικής κρισης, την άνοδο της Ακροδεξιάς.

Αυτο που προέχει ειναι η συμπαράσταση στους φίλους μας που ζουν στο Παρισι κι αυτήν τη στιγμή ειναι τρομοκρατημενοι κι η προστασία μιας πόλης-σύμβολου ενος συγκεκριμένου, δικού μας εν τελει, τρόπου ζωής.

ΧΕΝΙΑ ΚΟΥΝΑΛΑΚΗ - Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Η Ευρώπη του φόβου είναι εδώ

Την πρώτη φορά που επισκέφτηκα τις Ηνωμένες Πολιτείες ήταν μια Τετάρτη του Νοεμβρίου του 2000. Ηταν η επομένη των αμερικανικών εκλογών. Από το Ελληνικό είχα πετάξει ξημερώματα με νικητή πρόεδρο τον Τζορτζ Μπους Τζούνιορ. Στο Φιουμιντσίνο όπου θα έπαιρνα την ανταπόκριση, κάποιες τηλεοράσεις έδειχναν νικητή πρόεδρο τον Αλ Γκορ. Οταν πια έφθασα στο Μαϊάμι - εκεί όπου συμπτωματικά δεν έγινε ποτέ επανακαταμέτρηση ψήφων και όλα κρίθηκαν - νικητής ήταν πια ο Τζορτζ Μπους. Όλα είχαν τη σημασία τους. Γιατί την επόμενη φορά που επισκέφτηκα την Αμερική ήταν πια μια άλλη χώρα. Φοβισμένη, για εκείνην όλοι ήμασταν πια κατ’ αρχήν εχθροί, που έπρεπε να αποδείξουμε τις καλές μας προθέσεις.

Βλέπετε είχε μεσολαβήσει η 11η Σεπτεμβρίου 2001, τα τρομοκρατικά χτυπήματα σε μια χώρα με ηγέτη έναν μέτριο πολιτικό – και άρα ανεπαρκή ηγέτη εν τέλει – που όπως υπαινίσσεται τώρα ο πατέρας του, τον έκαναν ό,τι ήθελαν κάτι πολεμοκάπηλοι σαν τον Ντικ Τσέινι και τον Ντόναλντ Ράμσφελντ.

Στην Αμερική που υμνείται ως η χώρα των ελεύθερων, καθιερώθηκαν νόμοι που επέτρεπαν στο κράτος να καταπατά τα θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα και μόνο στην υποψία ότι μπορεί να έχεις μιλήσει με έναν ύποπτο Αραβα. Το ταξίδι με το αεροπλάνο έγινε μια διαδικασία που έφτανε στα όρια του δημόσιου εξευτελισμού. Το ίδιο και η συνέντευξη στο περιβόητο immigration.

Και μαζί με την Αμερική θα άλλαζε και ο υπόλοιπος κόσμος. Η ασύμμετρη βία που χτύπησε τότε τη Νέα Υόρκη και το Πεντάγωνο, χτύπησε αντανακλαστικά το Αφγανιστάν και μετά το Ιράκ. Και μετά άλλα αντανακλαστικά χτυπήματα – ποιος ξεχνά τη Μαδρίτη το 2004 και το Λονδίνο το 2005; - σε έναν κόσμο που αδυνατεί να καταλάβει τι φταίει και παρά τα διδάγματα του 20ου αιώνα έγινε ξανά έτσι αβασάνιστα ένα κρεοπωλείο ανθρώπινων ζωών.

Από την Παρασκευή 13 Νοεμβρίου 2015, η Ευρώπη αντιμετωπίζει τη δική της 11η Σεπτεμβρίου, το σημείο καμπής που σίγουρα θα την αλλάξει. Θα γίνουμε όλοι πιο φοβισμένοι – αν δεν έχουμε ήδη γίνει. Ισως να κλείσουν οριστικά τα σύνορα και σύντομα οι ανέσεις της Συνθήκης Σέγκεν να είναι μια ανάμνηση – ήδη στα σύνορα της Γαλλίας με την Ιταλία γίνονται πλέον έλεγχοι. Οι πρόσφυγες θα γίνουν από άνθρωποι, ύποπτοι - ήδη ο καταυλισμός προσφύγων στο Καλαί πυρπολήθηκε από αγνώστους.

Είναι η ώρα που οι Ευρωπαίοι τρομαγμένοι θα κοιτάξουμε προς τους ηγέτες μας, όπως οι Αμερικανοί κοίταξαν κάποτε τον δικό τους και είδαν έναν σαστισμένο ανθρωπάκο με δυο γεράκια δίπλα του. Ηταν ιστορική ατυχία.

Αυτοί οι ευρωπαίοι ηγέτες, ο Ολάντ, η Μέρκελ, ο Ρέντσι, ο Ραχόι, ο δικός μας ο Τσίπρας θα πρέπει να αντιληφθούν ότι η ώρα των τακτικισμών, των κοντόφθαλμων πολιτικών και των άναρθρων συνθημάτων έχει ήδη περάσει. Είναι η ώρα να σταθούν στο ύψος περιστάσεων που και οι ίδιοι μάλλον δεν φαντάζονταν ότι θα συναντούσαν όταν αποφάσιζαν να ηγηθούν των λαών τους. Είναι η ιστορική ώρα που η Ευρώπη θα κληθεί να νικήσει τον φόβο ή να νικηθεί από αυτόν.
Δεν είναι απλό πράγμα. Η συμπαγής Αμερική χρειάστηκε μια δεκαετία και έναν Ομπάμα για να συνέλθει κάπως.
Η Ευρώπη της οποίας οι ηγέτες δεν εμπιστεύονται ο ένας τον άλλον, πώς θα εμπιστευτεί τον ίδιο της τον εαυτό για να κρατήσει ζωντανό το όνειρο της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης; Μπορεί αυτό το πολιτικό δυναμικό να την οδηγήσει στη νέα εποχή που εγκαινιάστηκε βίαια τη νύχτα της Παρασκευής στο Παρίσι; Διότι αν νικήσει ο φόβος, η Ευρώπη δεν θα γίνει πιο αμείλικτη όπως έγινε η Αμερική. Αν νικήσει ο φόβος η Ευρώπη απλά θα διαλυθεί. 


Πάνος Παπαδόπουλος, protagon.gr